Sytuacja ekonomiczna polskiego rolnictwa gwałtownie się pogarsza, osiągając najniższy poziom od blisko dwóch dekad. Eksperci alarmują, że syntetyczne wskaźniki obrazujące rynkowe uwarunkowania produkcji rolnej są na rekordowo niskim poziomie, co stawia przed sektorem poważne wyzwania.
Dramatyczne dane z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa
Jak wskazuje Arkadiusz Zalewski z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowego Instytutu Badawczego (IERiGŻ-PIB) w Warszawie, obecna koniunktura jest najgorsza od 17 lat. Głównym problemem jest rosnąca dysproporcja między kosztami produkcji a cenami, za które rolnicy mogą sprzedać swoje płody rolne.
Nożyce cen: koszty w górę, przychody w dół
Kluczowym elementem kryzysu jest drastyczny wzrost cen środków produkcji. W porównaniu do okresu sprzed kilku lat, koszty nawozów, paliw, energii oraz pasz wzrosły nawet o 140 procent. Ta gwałtowna podwyżka jest pochodną wielu czynników, w tym globalnej niestabilności geopolitycznej, która zaburzyła łańcuchy dostaw i wpłynęła na ceny surowców energetycznych.
Jednocześnie ceny skupu wielu podstawowych produktów rolnych, takich jak zboża, mleko czy wieprzowina, pozostają na relatywnie niskim poziomie. Ta sytuacja skutecznie ścina marże rolników, a w wielu przypadkach prowadzi do produkcji poniżej kosztów. „Rolnicy są w pułapce między młotem drożyzny a kowadłem niskich cen zbytu” – komentuje jeden z analityków rynku rolnego.
Historyczny kontekst i przyczyny zapaści
Aby zrozumieć skalę problemu, warto spojrzeć wstecz. Ostatni raz tak głęboki kryzys odnotowano na początku lat 2000., związany m.in. z transformacją i procesami akcesyjnymi do Unii Europejskiej. Obecna zapaść ma jednak inne, bardziej złożone podłoże.
- Wojna w Ukrainie: Bezpośrednio wpłynęła na dostępność i koszty kluczowych surowców, takich jak gaz ziemny (składnik nawozów azotowych), oraz zaburzyła eksport zboża z regionu Morza Czarnego, co z kolei wprowadziło chaos na światowych rynkach.
- Inflacja i polityka pieniężna: Ogólnoświatowa inflacja podniosła koszty praktycznie wszystkich dóbr i usług, a podwyżki stóp procentowych utrudniły rolnikom finansowanie inwestycji i refinansowanie kredytów.
- Zmiany klimatyczne: Nieprzewidywalne zjawiska pogodowe – susze, przymrozki, gwałtowne opady – niosą ze sobą ryzyko strat w plonach, zwiększając niepewność i koszty ubezpieczeń.
- Presja regulacyjna: Wymogi związane z Europejskim Zielonym Ładem, choć ważne z perspektywy ekologii, w krótkim terminie oznaczają dla rolników dodatkowe nakłady i konieczność dostosowania metod produkcji.
Konsekwencje dla gospodarki i konsumentów
Kryzys w rolnictwie nie jest problemem wyłącznie tego sektora. Ma on bezpośrednie przełożenie na całą gospodarkę oraz w dłuższej perspektywie może dotknąć konsumentów.
Po pierwsze, spadająca opłacalność produkcji grozi zmniejszeniem areału upraw i pogłowia zwierząt, co może prowadzić do uzależnienia od importu żywności. Po drugie, bankructwa mniejszych gospodarstw oznaczają wyludnianie się obszarów wiejskich i pogłębianie problemów demograficznych. Po trzecie, choć obecnie ceny detaliczne żywności rosną, to rolnicy nie odczuwają korzyści z tej podwyżki – większość zysku przechwytują pośrednicy i sieci handlowe. W przyszłości jednak dalsze zaostrzanie się kryzysu może przełożyć się na jeszcze wyższe ceny w sklepach.
„Syntetyczne wskaźniki koniunktury są bezlitosnym barometrem zdrowia sektora. Ich obecny poziom wskazuje na stan głębokiego zagrożenia dla stabilności polskiego rolnictwa, które wymaga pilnych i skoordynowanych działań” – podsumowuje Arkadiusz Zalewski z IERiGŻ-PIB.
Szukanie rozwiązań i przyszłość sektora
Eksperci wskazują na potrzebę działań zarówno na poziomie krajowym, jak i unijnym. Do kluczowych postulatów należą:
- Bezpośrednie wsparcie finansowe łagodzące skutki wzrostu kosztów energii i nawozów.
- Wzmocnienie pozycji rolników w łańcuchu dostaw, m.in. poprzez walkę z nieuczciwymi praktykami handlowymi.
- Inwestycje w innowacje i modernizację gospodarstw, zwiększające ich efektywność i odporność.
- Elastyczne wdrażanie wymogów środowiskowych, z odpowiednimi okresami przejściowymi i kompensacjami.
Bez zdecydowanej reakcji, najgorsza od 17 lat koniunktura może przerodzić się w trwały kryzys strukturalny, którego skutki odczujemy wszyscy. Czas na działania jest teraz.
Foto: pliki.farmer.pl
