W centrum kontroli misji NASA w Houston panuje skupiona cisza. Na ekranach migają dane telemetryczne, a zespół specjalistów wstrzymuje oddech. To moment, gdy statek kosmiczny znika za Księżycem, a łączność z Ziemią zostaje przerwana na około 40 minut. O tych kluczowych, pełnych napięcia chwilach oraz o swoim udziale w historycznej misji Artemis II opowiada dr Anna Fogtman, polska specjalistka medycyny kosmicznej pracująca dla Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) w NASA Johnson Space Center.
Polski akcent w programie Artemis
Dr Anna Fogtman to jedna z tych osób, których nazwiska zwykle nie pojawiają się w nagłówkach, ale których praca jest fundamentem sukcesu każdej załogowej wyprawy w kosmos. Jako naukowiec w dziedzinie fizjologii i medycyny kosmicznej jej zadaniem jest dbanie o zdrowie i bezpieczeństwo astronautów. W kontekście misji Artemis II, której celem jest ponowne wysłanie ludzi w okolice Księżyca, jej rola nabiera szczególnego znaczenia. „To nie jest tylko lot dookoła Księżyca. To test wszystkich systemów, procedur i – co najważniejsze – reakcji ludzkiego organizmu na głęboką przestrzeń kosmiczną przed lądowaniem na Srebrnym Globie” – wyjaśnia Fogtman w rozmowie.
Czterdzieści minut absolutnej niepewności
Jednym z najbardziej newralgicznych momentów misji będzie tzw. okres utraty łączności (Loss Of Signal – LOS), gdy statek Orion znajdzie się za Księżycem. Przerwa w komunikacji potrwa około 40 minut. Dla zespołu naziemnego to czas wymagający absolutnego zaufania do przygotowań, systemów pokładowych i załogi. „Czy jest napięcie? Zawsze jest” – przyznaje polska naukowczyni. „Te minuty to sprawdzian dla wszystkiego, co zrobiliśmy do tej pory. Nie możemy im nic podpowiedzieć, nie możemy monitorować danych w czasie rzeczywistym. Musimy mieć pewność, że statek i załoga są przygotowani na autonomiczną pracę”.
W tym czasie Orion wykona kluczowy manewr wykorzystujący asystę grawitacyjną Księżyca, który wprawi go na trajektorię powrotną na Ziemię. Wszystkie systemy pokładowe, od nawigacji po podtrzymywanie życia, muszą działać bez zarzutu.
Wyzwania medycyny kosmicznej
Praca dr Fogtman koncentruje się na wyzwaniach, przed którymi stoi organizm człowieka poza bezpieczną „bańką” ziemskiego pola magnetycznego. Misja Artemis II, choć krótsza niż planowane późniejsze lądowania, wiąże się z ekspozycją na promieniowanie kosmiczne i mikrograwitację. „Monitorujemy nie tylko stan fizyczny astronautów, ale także psychologiczny. Izolacja, ograniczona przestrzeń, praca pod ogromną presją – to czynniki, które musimy brać pod uwagę na każdym etapie” – mówi specjalistka.
Jej zespół opracowuje procedury medyczne, protokoły badawcze oraz sprzęt, który w przyszłości ma towarzyszyć astronautom podczas długotrwałych misji na Księżycu i Marsie. „Artemis II to kamień milowy. Dane, które zbierzemy o załodze podczas tego lotu, będą bezcenne dla projektowania przyszłych habitatów księżycowych i zabezpieczenia zdrowia podczas wieloletnich wypraw” – dodaje.
Droga do Houston
Historia dr Anny Fogtman jest inspiracją dla wielu młodych naukowców w Polsce. Po studiach w kraju i za granicą, dzięki determinacji i specjalistycznej wiedzy, trafiła do wąskiego grona ekspertów pracujących nad powrotem człowieka na Księżyc. Jej obecność w centrum dowodzenia misji Artemis podkreśla wkład europejskich, w tym polskich, naukowców w globalne przedsięwzięcia eksploracji kosmosu. „To dowód, że polska myśl naukowa i inżynieryjna ma światowy format i może realnie przyczyniać się do największych wyzwań ludzkości” – komentuje jeden z jej współpracowników.
Przed nami jeszcze miesiące intensywnych przygotowań. Start misji Artemis II planowany jest na wrzesień 2025 roku. Gdy statek Orion z czteroosobową załogą okrąży Księżyc, a na Ziemi zapadnie 40-minutowa cisza, dr Anna Fogtman i jej koledzy będą czuwać, gotowi na powrót sygnału – który będzie oznaczał, że ludzkość zrobiła kolejny, ogromny krok w kosmos.
Foto: ocdn.eu
