Nowe przepisy a rzeczywistość w strefach ASF
Od 18 marca br. w życie weszły nowe przepisy, które miały zrewolucjonizować procedury związane z przemieszczaniem świń w Polsce. Główną zmianą było wprowadzenie obowiązku dokonywania zgłoszeń dotyczących przemieszczania świń wyłącznie w formie elektronicznej, za pośrednictwem systemu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Teoretycznie oznaczało to koniec ery papierowych świadectw zdrowia, które od lat towarzyszyły rolnikom. Celem ustawodawcy było uproszczenie procedur, przyspieszenie obiegu informacji i zwiększenie efektywności nadzoru weterynaryjnego.
Praktyka weryfikuje teorię
Jak jednak pokazują pierwsze dni obowiązywania nowych regulacji, rzeczywistość weryfikuje założenia ustawodawcy. Pomimo oficjalnego przejścia na system cyfrowy, w strefach objętych ograniczeniami z powodu afrykańskiego pomoru świń (ASF) rolnicy wciąż muszą posługiwać się tradycyjnymi, papierowymi dokumentami. Informacje płynące z terenu wskazują na wyraźny rozdźwięk między przepisami a ich praktyczną implementacją w obszarach szczególnego ryzyka.
„System elektroniczny jest obowiązkowy, ale w strefie czerwonej ASF bez papierowego świadectwa zdrowia wydanego przez powiatowego lekarza weterynarii nie ruszysz transportu” – relacjonuje jeden z hodowców trzody chlewnej z województwa lubelskiego. Ta podwójna ścieżka administracyjna generuje zamieszanie i dodatkowe obciążenia dla producentów, którzy muszą dopełnić zarówno formalności cyfrowych, jak i tradycyjnych.
Dlaczego papier przetrwał w strefach ASF?
Klucz do zrozumienia tej sytuacji leży w specyfice zwalczania afrykańskiego pomoru świń. ASF jest wysoce zakaźną chorobą wirusową, która stanowi poważne zagrożenie dla pogłowia świń i gospodarki. W strefach objętych ograniczeniami (czerwonej, żółtej i niebieskiej) obowiązują zaostrzone rygory bioasekuracji i nadzoru weterynaryjnego.
- Bezpośredni nadzór służb: Papierowe świadectwo, opatrzone pieczęcią i podpisem oficjalnego przedstawiciela Inspekcji Weterynaryjnej, stanowi fizyczny dowód przeprowadzonej kontroli i spełnienia wymogów sanitarnych przed transportem. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia epidemicznego służby polowe często wolą polegać na namacalnym dokumencie.
- Kwestie technologiczne i dostępowe: Pomimo rozwoju systemów cyfrowych, w niektórych rejonach wiejskich mogą występować problemy z stabilnym dostępem do internetu lub obsługą platformy ARiMR. Papierowy dokument jest wtedy awaryjnym, niezawodnym zabezpieczeniem procesu.
- Wymogi prawne Unii Europejskiej: Przepisy UE dotyczące zwalczania ASF mogą nakładać dodatkowe obowiązki dokumentacyjne, które w praktyce wymuszają utrzymanie tradycyjnych form w obszarach szczególnego ryzyka.
Reakcje środowisk rolniczych
Środowiska rolnicze przyjęły nowelizację z mieszanymi uczuciami. Z jednej strony doceniają dążenie do cyfryzacji i uproszczenia, z drugiej – wyrażają frustrację z powodu niespójności, która powstała. „To krok w dobrą stronę, ale połowiczny. Skoro mamy iść na cyfryzację, to niech ona będzie pełna i przewidywalna dla wszystkich, niezależnie od strefy. Teraz mamy wrażenie, że tworzy się dwie kategorie rolników” – komentuje przedstawiciel jednego z dużych związków rolniczych.
Eksperci podkreślają, że okres przejściowy i pewne niedopracowania są naturalne przy wdrażaniu tak istotnych zmian. Kluczowe będzie jednak szybkie usprawnienie systemu i jednoznaczne określenie procedur dla stref ASF, aby nie generować niepotrzebnych kosztów i stresu dla hodowców. Pełna cyfryzacja procesu w dłuższej perspektywie ma bowiem niezaprzeczalne zalety: redukcję biurokracji, szybszy przepływ danych do systemu wczesnego ostrzegania oraz lepszą możliwość śledzenia tras przemieszczania zwierząt.
Perspektywy na przyszłość
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Główny Lekarz Weterynarii zapowiadają, że pracują nad usunięciem tych niedogodności. Możliwe, że w kolejnych aktach wykonawczych lub obwieszczeniach pojawią się wyjaśnienia, które ujednolicą procedurę. Do tego czasu rolnicy z obszarów objętych restrykcjami ASF muszą się liczyć z koniecznością dopełnienia podwójnych formalności.
Ta sytuacja jest doskonałym studium przypadku wyzwań, jakie stoją przed administracją publiczną w procesie cyfrowej transformacji. Pokazuje, że nawet najlepiej pomyślane reformy muszą brać pod uwagę zróżnicowane uwarunkowania terenowe, szczególnie w tak newralgicznych sektorach, jak zdrowie zwierząt i bezpieczeństwo żywności. Sukces elektronicznych świadectw zdrowia zależy nie tylko od technologii, ale także od spójności przepisów i efektywnej komunikacji z końcowymi użytkownikami – rolnikami.
Foto: pliki.farmer.pl
