Wybór nowego prezydenta Warszawy, Rafała Trzaskowskiego, oraz jego poprzednika, Jacka Nawrockiego, wywołał w polskiej przestrzeni publicznej gorącą debatę, która wykracza daleko poza kwestie czysto polityczne. Komentatorzy i obywatele zastanawiają się, co te zmiany mówią o nas samych jako społeczeństwie. Czy problemem jest symboliczny „kibol w pałacu”, czy może głębsza, społeczna skłonność do kibicowskich postaw w życiu publicznym?
Przejęcie salonu: koniec wstydu czy początek nowego stylu?
Wśród części wyborców byłego prezydenta Warszawy, Jacka Nawrockiego, panuje poczucie ulgi i dumy. Jak wskazują komentarze społeczne, wielu z nich czuje, że „wreszcie mogą się nie wstydzić”. To uczcie często wiązane jest z przekonaniem, że reprezentant „zwykłych ludzi”, osoba o prostszym, mniej elitarnego sposobie bycia, „przejął salon”, czyli dotarł do centrum władzy i prestiżu. Ten fenomen bywa postrzegany jako demokratyzacja elit i odejście od skostniałych, zdystansowanych wzorców.
Jednak druga strona tego medalu budzi niepokój socjologów i politologów. Przeniesienie specyficznie stadnych, plemiennych mechanizmów znanych z kibicowskich trybun na grunt polityki i debaty publicznej rodzi pytania o jakość demokracji. Czy wspólnota buduje się wokół programu i wartości, czy wokół prostych podziałów na „naszych” i „waszych”?
Spoleczeństwo kiboli: diagnoza kontrowersyjna, ale pobudzająca do refleksji
Stwierdzenie, że problemem nie jest „kibol w pałacu”, lecz fakt, iż „jesteśmy społeczeństwem kiboli”, to gorzka diagnoza. Oskarża ona nie jednostkę czy konkretną grupę, lecz szerszą kulturę polityczną. Cechami takiego „kibolstwa” mogą być: bezkrytyczne oddanie swojej drużynie (partii), agresja werbalna wobec przeciwników, priorytet lojalności nad merytoryką, czarno-białe postrzeganie świata oraz celebracja siły i twardości ponad dialogiem i kompromisem.
Ta metafora trafia w czuły punkt polskiej debaty, która w ostatnich latach często przybierała formę wojny plemion, gdzie racje są nie do pogodzenia, a przeciwnik jest wrogiem, a nie partnerem do dyskusji. Media społecznościowe, z ich algorytmami wzmacniającymi polaryzację, stały się idealnym stadionem dla takich zachowań.
Polityka jako przedłużenie trybuny
Eksperci wskazują na niepokojące zjawisko upodabniania się języka polityki do języka kibicowskich przyśpiewek. Uproszczenia, obraźliwe przezwiska, teorie spiskowe i mobilizowanie emocji zamiast rozumu – te elementy stały się niestety powszechne. W takim środowisku trudno o rzeczową dyskusję nad kompleksowymi problemami, takimi jak transformacja energetyczna, reforma służby zdrowia czy polityka migracyjna.
Pytanie, czy wyborcy „przejęli salon”, czy może „salon” – rozumiany jako sfera publicznego, cywilizowanego dialogu – został zdominowany przez reguły panujące na „stadionie”, pozostaje otwarte. Sukces polityków, którzy posługują się prostym, bezpośrednim, a czasem konfrontacyjnym językiem, zdaje się potwierdzać, że taka komunikacja znajduje szeroki oddźwięk.
Szukanie drogi wyjścia: między elitarnością a plebejskością
Wyzwaniem dla polskiej demokracji jest znalezienie złotego środka. Z jednej strony potrzebne jest otwarcie elit na różne środowiska i style, przełamanie poczucia wykluczenia części obywateli. Z drugiej – konieczne jest obronienie podstawowych zasad dyskursu publicznego: szacunku dla faktów, kultury wypowiedzi i gotowości do słuchania drugiej strony.
Prawdziwym testem nie będzie to, czyj reprezentant zasiądzie w „pałacu”, lecz to, czy jako społeczeństwo potrafimy wyjść poza rolę kibiców obserwujących grę z trybun. Czy potrafimy stać się aktywnymi obywatelami, którzy angażują się w sprawy wspólnoty w sposób refleksyjny i konstruktywny, a nie tylko emocjonalnie „dopingują” swojej drużynie politycznej. To właśnie od tego zależy przyszłość jakości polskiej demokracji i spójności społecznej.
Foto: images.pexels.com
