Polski rząd planuje wprowadzenie tymczasowego zakazu importu produktów rolnych zawierających śladowe ilości wybranych substancji czynnych. Rozwiązanie to, wzorowane na francuskim mechanizmie, ma obowiązywać zaledwie przez 12 miesięcy i dotyczyć wyłącznie czterech związków chemicznych. Z pierwotnie zapowiadanej listy pięciu substancji usunięto mankozeb – fungicyd stosowany m.in. w uprawach winorośli i warzyw.
Nowe regulacje w ochronie rynku
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, tymczasowy zakaz ma na celu zabezpieczenie polskich producentów przed nieuczciwą konkurencją ze strony krajów, w których stosowanie tych substancji jest dozwolone. Eksperci zwracają uwagę, że podobne mechanizmy stosują już Francja, Niemcy czy Austria, co stawia polski sektor rolny w niekorzystnej pozycji konkurencyjnej. Według danych Instytutu Ochrony Roślin, w 2023 roku aż 15% próbek żywności importowanej do Polski zawierało pozostałości substancji, które w UE są wycofane lub zakazane.
Które substancje objęto zakazem?
Lista objętych zakazem substancji obejmuje: chloropiryfos, chloropiryfos-metyl, dimetoat i oksydemeton-metyl. Są to związki, które w Unii Europejskiej zostały wycofane z obrotu ze względu na udowodnione działanie neurotoksyczne i potencjalnie rakotwórcze. Co istotne, zakaz nie dotyczy wszystkich produktów, a jedynie tych, w których stwierdzono śladowe ilości – czyli poniżej dotychczasowych norm dopuszczalnych. Jak podkreślają przedstawiciele Krajowej Rady Izb Rolniczych, to rozwiązanie częściowe i niewystarczające, ponieważ wiele innych substancji wciąż może przedostawać się do Polski.
„To krok w dobrym kierunku, ale zbyt krótki i zbyt wąski. Potrzebujemy stałych mechanizmów ochrony rynku, a nie tymczasowych rozwiązań na jeden sezon” – komentuje dr hab. Anna Kowalska, ekspertka ds. bezpieczeństwa żywności z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
Kontrowersje wokół mankozebu
Usunięcie mankozebu z listy substancji objętych zakazem wzbudziło zdziwienie wśród organizacji ekologicznych. Związek ten, stosowany głównie w uprawach bananów, winorośli i ziemniaków, jest klasyfikowany przez Europejską Agencję Chemikaliów jako substancja mogąca powodować zaburzenia hormonalne. W 2022 roku Komisja Europejska nie przedłużyła jego rejestracji, co oznacza, że od 2023 roku nie może być stosowany w państwach członkowskich. Mimo to, zdaniem przedstawicieli branży rolniczej, całkowity zakaz importu produktów z jego śladowymi ilościami byłby trudny do wyegzekwowania i mógłby naruszyć zobowiązania handlowe Polski w ramach WTO.
Skutki dla polskiego rolnictwa i konsumentów
Wprowadzenie zakazu może wpłynąć na ceny niektórych produktów, zwłaszcza owoców cytrusowych i warzyw importowanych z krajów trzecich. Według szacunków Głównego Urzędu Statystycznego, w 2023 roku Polska zaimportowała około 2,5 miliona ton owoców i warzyw, z czego znaczną część stanowiły produkty z krajów Ameryki Południowej i Afryki, gdzie stosowanie zakazanych w UE pestycydów jest powszechne. Eksperci przewidują, że roczny zakaz może skłonić importerów do poszukiwania alternatywnych źródeł, co w krótkim okresie może podnieść ceny, ale w dłuższej perspektywie poprawi bezpieczeństwo żywnościowe.
Decyzja o tymczasowym charakterze zakazu ma również wymiar polityczny – pozwala rządowi na szybkie reagowanie w przypadku zmiany regulacji unijnych lub pojawienia się nowych dowodów naukowych. Jednocześnie jednak organizacje konsumenckie apelują o stałe monitorowanie importowanej żywności i rozszerzenie listy substancji objętych zakazem. Jak podkreśla Federacja Konsumentów, „bez systematycznych badań i transparentnych kryteriów, ochrona konsumentów pozostanie iluzoryczna”.
Foto: images.pexels.com
