Światowy Dzień bez Tytoniu 2026: Nowe formy, stare pułapki – kampania GIS
1 czerwca 2026 roku, podczas briefingu prasowego inaugurującego Światowy Dzień bez Tytoniu, Główny Inspektor Sanitarny dr n. med. Paweł Grzesiowski zaprezentował kampanię edukacyjną Państwowej Inspekcji Sanitarnej pod hasłem „Nowe formy – stare pułapki”. Celem inicjatywy jest zwrócenie uwagi na zagrożenia związane z nowymi produktami tytoniowymi, które zyskują popularność zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.
Dr Grzesiowski podkreślił, że palenie tytoniu wciąż prowadzi do milionów przedwczesnych zgonów rocznie i stanowi jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego. Według danych WHO, z powodu używania tytoniu umiera ponad 8 milionów osób każdego roku, z czego około 1,3 miliona to ofiary biernego palenia.
Eksperci o psychologicznych mechanizmach uzależnienia
W wydarzeniu wzięły udział przedstawicielki Narodowego Instytutu Onkologii PIB: dr n. med. Magdalena Cedzyńska, kierowniczka Poradni Pomocy Palącym, oraz dr n. med. Mariola Kosowicz, kierowniczka Poradni Psychoonkologii. Dr Cedzyńska omówiła zniekształcenia poznawcze dotyczące nowych produktów nikotynowych, wskazując na tzw. dysonans palacza. Wyjaśniła, że ludzie redukują napięcie wynikające ze sprzeczności między wiedzą a zachowaniem poprzez racjonalizację (np. „palenie uspokaja”), minimalizowanie („wszystko szkodzi”) i zaprzeczanie („bardziej szkodzi zanieczyszczone powietrze”). Zwróciła też uwagę na manipulacje marketingowe przemysłu tytoniowego, które tworzą iluzję mniejszej szkodliwości, atrakcyjne opakowania i smaki.
Dr Mariola Kosowicz przedstawiła fakty i mity o chorobach onkologicznych. Obaliła mit, że rak zawsze boli – wiele nowotworów rozwija się bezobjawowo, dlatego kluczowa jest profilaktyka i regularne badania. Ostrzegła też przed lękami związanymi z diagnostyką, np. przekonaniem, że biopsja może rozsiewać nowotwór. Podkreśliła, że skuteczna profilaktyka musi uwzględniać mechanizmy psychologiczne, takie jak habituacja – mózg przyzwyczaja się do ostrzeżeń i przestaje na nie reagować.
Marketing tytoniu wczoraj i dziś
Dr Grzesiowski porównał dawne strategie reklamowe papierosów (odwołania do autorytetu lekarzy, sportu, wolności) z obecnymi działaniami promującymi e-papierosy i podgrzewacze tytoniu. Współczesny marketing wykorzystuje influencerów, media społecznościowe i lifestyle, by dotrzeć do młodych odbiorców. Eksperci zwracają uwagę, że koncepcja redukcji szkód (harm reduction) budzi kontrowersje – choć e-papierosy mogą być mniej szkodliwe dla osób całkowicie rezygnujących z tradycyjnego palenia, to nadal zawierają toksyczne substancje i uzależniają, a ich długoterminowe skutki nie są w pełni poznane.
Dzieci i młodzież szczególnie narażone
WHO szacuje, że co najmniej 15 milionów nastolatków w wieku 13–15 lat używa e-papierosów, a młodzi ludzie są nawet dziewięciokrotnie bardziej skłonni do wapowania niż dorośli. Kampania „Nowe formy – stare pułapki” wpisuje się w globalny motyw WHO na lata 2025–2026: „Unmasking the Appeal” („Demaskowanie atrakcyjności”), który ujawnia strategie marketingowe przemysłu tytoniowego skierowane do młodzieży.
Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny
Fot. gov.pl
