Podczas XVIII Ogólnopolskiego Kongresu Kobiet w Krakowie odbyła się premiera książki dr Sylwii Spurek zatytułowanej „Legislacja pod presją”. Publikacja, wydana 6 września, powstała z myślą o organizacjach społecznych, osobach zajmujących się stanowieniem prawa, środowiskach eksperckich oraz mediach. Jej celem jest wyjaśnienie, dlaczego jedna z najbardziej obiecujących reform dotyczących ochrony zwierząt w Polsce – tzw. „Piątka dla Zwierząt” – ostatecznie nie weszła w życie, oraz wskazanie, jak w przyszłości projektować zmiany prawne, które będą w stanie oprzeć się naciskom politycznym i działaniom silnych grup interesu.
Lekcje z nieudanej reformy
„Piątka dla Zwierząt” przeszła przez Sejm w ekspresowym tempie, jednak po pracach w Senacie proces legislacyjny utknął i ustawa nigdy nie została uchwalona. Dr Spurek w swojej książce szczegółowo rekonstruuje przebieg prac nad projektem, analizując zarówno aspekty prawne i proceduralne, jak i polityczne uwarunkowania, działania organizacji społecznych, rolę mediów oraz wpływ grup branżowych. Publikacja traktuje historię tej ustawy jako studium przypadku, z którego wnioski można zastosować również w innych obszarach, takich jak klimat, zdrowie publiczne, prawa człowieka czy system żywnościowy – wszędzie tam, gdzie reformy napotykają silny opór.
Solidne podstawy badawcze
Materiał badawczy do książki obejmuje analizę dokumentów parlamentarnych oraz blisko 200 pisemnych opinii i stanowisk. Przeprowadzono także 25 wywiadów z przedstawicielami organizacji pozarządowych, środowiska naukowego, polityki i mediów. Całość uzupełniły panele eksperckie, konsultacje oraz pięć niezależnych recenzji wydawniczych. Prof. dr hab. Wojciech Pisula, jeden z recenzentów, podkreślił, że publikacja „rzetelnie opisuje proces legislacyjny, dobrze porządkuje materiał źródłowy i przekonująco pokazuje, że niepowodzenie »Piątki dla Zwierząt« nie było skutkiem wyłącznie jednego błędu proceduralnego, lecz rezultatem kumulacji czynników: pośpiechu, niedostatecznej oceny skutków regulacji, braku realnych konsultacji, słabego zarządzania konfliktem społecznym, niedoszacowania siły oporu branżowego oraz braku wariantów awaryjnych”.
Model Projektowania Reformy
Odpowiedzią na zdiagnozowane problemy jest zaproponowany w książce Model Projektowania Reformy. Zakłada on przygotowanie zmiany od diagnozy problemu i analizy prawa, przez rzetelną ocenę skutków regulacji, rzeczywiste konsultacje, mapowanie interesariuszy, aż po budowanie społecznego zaplecza i przygotowanie komunikacji odpowiadającej na obawy różnych grup. Autorka zwraca również uwagę na konieczność wcześniejszego określenia granic negocjacji oraz przygotowania wariantów działania na wypadek utraty poparcia politycznego, protestów czy kampanii dezinformacyjnej. Szczególne miejsce w modelu zajmują organizacje pozarządowe, które – jak podkreśla Spurek – potrzebują profesjonalizacji i stabilnego wsparcia instytucjonalnego, aby skutecznie konkurować z dobrze zorganizowanymi grupami interesu.
Rekomendacje i oceny ekspertów
W konsultacjach nad rekomendacjami wzięła udział 31 osób. Aż 22 z nich oceniły wykonalność proponowanych rozwiązań na 4 lub 5 w pięciostopniowej skali. Za najważniejsze uznano dekompozycję dużych reform na mniejsze, sektorowe projekty oraz traktowanie reformy jako procesu, a nie jednorazowego aktu legislacyjnego. Wysoko oceniono także jakość prawną regulacji, budowanie trwałej infrastruktury poparcia oraz rzetelne konsultacje. Wyniki pokazują jednak również bariery, z jakimi mierzy się społeczeństwo obywatelskie: ograniczone zasoby, niestabilne finansowanie i trudności z realnym wpływem na decyzje polityczne.
Książka „Legislacja pod presją” jest dostępna w wersji elektronicznej pod adresem: https://bezpiecznazywnosc.org/2026/09/06/legislacja-pod-presja-lekcje-z-piatki-kaczynskiego/. Publikacja została wydana w ramach zadania „Biała Księga Prac nad Piątką dla Zwierząt”, sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
