Najnowsze badanie WOBASZ3 ujawnia zdrowotny bilans Polaków
Opublikowane 14 września 2026 roku wyniki ogólnopolskiego badania WOBASZ3 pokazują, jak przez dwie dekady zmieniło się zdrowie sercowo-naczyniowe Polaków. Badanie, prowadzone według porównywalnej metodologii od początku lat 2000, objęło wywiady bezpośrednie, pomiary ciśnienia oraz badania laboratoryjne.
Jak podkreśla Katarzyna Kęcka, podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia: „Badanie pokazuje, że konsekwentna profilaktyka może realnie zmieniać zdrowie społeczeństwa”. Jednocześnie wskazuje obszary wymagające dalszych działań – od zdrowia młodych dorosłych po wczesne rozpoznawanie ryzyka sercowo-naczyniowego.
Spadek palenia tytoniu – sukces profilaktyki
Najbardziej pozytywna zmiana dotyczy palenia tradycyjnych wyrobów tytoniowych. W latach 2003–2005 paliło 31% Polaków w wieku 20–75 lat, dekadę później – 25%, a obecnie – 17%. W ciągu 20 lat odsetek palaczy zmniejszył się niemal o połowę, co stanowi jeden z największych sukcesów w ograniczaniu ryzyka sercowo-naczyniowego.
Nadwaga i otyłość – ponad 18 mln dorosłych
Dane dotyczące masy ciała są mniej optymistyczne. Obecnie 39% dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21% choruje na otyłość. Łącznie problem nadmiernej masy ciała dotyczy ponad 18 mln osób. W ciągu 20 lat odsetek osób z otyłością praktycznie się nie zmienił, wzrosła natomiast częstość nadwagi – z 34,2% do 37,6%. Zespół metaboliczny stwierdzono u 27,6% badanej populacji, co odpowiada około 7,6 mln Polaków.
„Wyniki WOBASZ3 pokazują, że zmienia się profil ryzyka sercowo-naczyniowego Polaków. Badanie wykazało mniejszą częstotliwość palenia wśród Polaków, jednak nadmierna masa ciała nadal dotyczy ogromnej części populacji” – podkreśla prof. Janina Stępińska, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii, członkini Naukowego Komitetu Sterującego badania WOBASZ3.
Nadciśnienie – lepsza kontrola, ale luki w leczeniu
W przypadku nadciśnienia tętniczego widać wyraźną poprawę. Dwadzieścia lat temu dotyczyło ono 35,5% Polaków w wieku 20–75 lat, dziesięć lat później 39,2%, dziś 32,3%. Obecnie z nadciśnieniem żyje około 11,5 mln dorosłych Polaków, a farmakoterapię otrzymuje około 7,3 mln. Skuteczność leczenia wzrosła – odsetek pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem zwiększył się z 28,5% do 56,4%. Wśród osób przyjmujących leki około 55% osiąga wartości poniżej 140/90 mm Hg. W odniesieniu do wszystkich osób z nadciśnieniem skuteczna kontrola dotyczy obecnie 32% chorych – to niemal dwukrotny wzrost. Nadal jednak około 4 mln chorych pozostaje poza leczeniem farmakologicznym.
Hipercholesterolemia – niewielki postęp
W przypadku zaburzeń lipidowych postęp jest znacznie mniejszy. Hipercholesterolemia od 20 lat dotyczy ponad połowy Polaków, a jej częstość zmniejszyła się nieznacznie – z 58,4% do 56,3%. Jeszcze bardziej niepokoją wyniki leczenia pacjentów po zawale serca lub udarze. Docelowe stężenie LDL-C poniżej 55 mg/dl osiąga mniej niż co piąty z nich.
„Potrafimy skutecznie ratować pacjentów w ostrej fazie choroby, ale później zbyt rzadko osiągamy cele leczenia, które mają zmniejszyć ryzyko kolejnego zawału lub udaru” – wyjaśnia prof. Aleksander Prejbisz z Narodowego Instytutu Kardiologii, główny badacz badania WOBASZ3.
Młodzi dorośli wymagają szczególnej uwagi
Szczególnie niepokoją wyniki w grupie 20–35 lat. W tej grupie nie widać oczekiwanej poprawy części parametrów metabolicznych i skuteczności leczenia. Nadciśnienie ma już około 10% młodych dorosłych, narasta problem otyłości brzusznej, a objawy bezsenności dotyczą około co dziesiątej osoby. Czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych są więc obecne już na początku dorosłego życia.
Ukryte zagrożenia
WOBASZ3 po raz pierwszy pozwolił tak szeroko ocenić skalę problemów, które przez lata mogą rozwijać się bez wyraźnych objawów. Niemal 900 tys. Polaków żyje z nierozpoznaną, a więc nieleczoną cukrzycą. Ponad 2,3 mln ma przewlekłą chorobę nerek. Blisko 4 mln ma podwyższone stężenie lipoproteiny(a), w dużej mierze uwarunkowanego genetycznie czynnika zwiększającego ryzyko sercowo-naczyniowe. Do tego dochodzi zespół metaboliczny, który dotyczy około 7,6 mln Polaków.
„Aktualne i wiarygodne dane epidemiologiczne są podstawą skutecznej polityki zdrowotnej. WOBASZ3 pozwala precyzyjnie wskazać najważniejsze zagrożenia i grupy, które wymagają szczególnej uwagi” – przekonuje prof. Piotr Dobrowolski, pełnomocnik Ministra Zdrowia ds. Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2032.
Bilans dwóch dekad
Ogólny bilans jest lepszy. „Indeks 10 dla zdrowia” pokazuje wzrost odsetka osób z dobrym wynikiem z 48,2% do 71,1%. Znacznie mniej palimy, poprawiła się kontrola nadciśnienia, a w części starszych grup obserwujemy korzystne zmiany. Ale za tą poprawą kryje się wyraźna kumulacja czynników ryzyka i niepokojący obraz zdrowia młodych dorosłych. Miliony Polaków żyją z nadmierną masą ciała, hipercholesterolemią lub nierozpoznanymi czynnikami ryzyka.
Badanie zostało zrealizowane w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032, finansowanego przez Ministra Zdrowia.
Źródło: Ministerstwo Zdrowia
Fot. gov.pl
