Zespół Proste prawo dla NGO, powiązany z Ogólnopolską Federacją Organizacji Pozarządowych, zakończył prace nad analizą uwag zgłoszonych w trakcie konsultacji społecznych projektu nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym. Efektem jest raport z konsultacji, zaktualizowany projekt oraz rozszerzone uzasadnienie.
Główny cel nowelizacji
Projektodawcy chcą oddzielić działania na rzecz pobudzania aktywności obywatelskiej od zlecania zadań publicznych. Instrumenty służące temu celowi mają zostać wpisane bezpośrednio do ustawy o samorządzie gminnym. Nowelizacja przewiduje fakultatywny Fundusz Aktywności Obywatelskiej, który umożliwi elastyczne wspieranie organizacji społecznych oraz niezrzeszonych grup nieformalnych. Ponadto upraszcza i przenosi inicjatywę lokalną do regulacji samorządowych.
Przebieg konsultacji
Konsultacje społeczne projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz innych ustaw trwały od 3 do 31 sierpnia 2026 roku. Informacje o możliwości udziału w procesie legislacyjnym rozpowszechniano m.in. przez portal ngo.pl, a także za pomocą zaproszeń mailowych skierowanych do 2329 urzędów miast i gmin oraz 204 pełnomocników jednostek samorządu terytorialnego do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi. W wyznaczonym terminie stanowiska nadesłało 16 podmiotów i osób indywidualnych. Ogólny odbiór propozycji był zdecydowanie pozytywny – uczestnicy docenili wkład pracy w przygotowanie projektu i podkreślali, że odpowiada on na realną potrzebę wzmacniania oddolnej sprawczości mieszkańców oraz przełamania dotychczasowego, czysto usługowego modelu współpracy.
Wyniki konsultacji i wprowadzone zmiany
Zgłoszone uwagi dotyczyły głównie kwestii formalno-prawnych, elastyczności zapisów, reżimu finansów publicznych oraz relacji między nowym Funduszem Aktywności Obywatelskiej a inicjatywą lokalną. W odpowiedzi na opinie wprowadzono konkretne poprawki oraz rozwinięto uzasadnienie w miejscach budzących wątpliwości.
Przełamanie barier biurokratycznych i wzorcowa uchwała
Część samorządów obawiała się tworzenia rozbudowanej procedury i paraliżu w mniejszych gminach. Fundusz Aktywności Obywatelskiej ma mieć charakter w pełni fakultatywny – decyzja o jego utworzeniu należy do rady gminy. Aby ułatwić samorządom wdrożenie, do projektu ustawy dodano wzorcową uchwałę rady gminy.
Grupy nieformalne i odpowiedzialność solidarna
Po uwagach dotyczących braku osobowości prawnej niezrzeszonych grup mieszkańców doprecyzowano zapisy tak, aby możliwe było ubieganie się o dotację bezpośrednio przez grupę mieszkańców lub za pośrednictwem organizacji pozarządowej. W pierwszym przypadku umowę zawierają osoby fizyczne tworzące grupę, ponoszące solidarną odpowiedzialność za wykonanie i rozliczenie dotacji.
Finanse publiczne
Uwzględniono uwagi w zakresie prawa finansów publicznych, dodając m.in. przepisy wprowadzające wyjątek od zakazu wiązania dochodów z wydatkami w odniesieniu do darowizn i spadków przekazywanych na Fundusz Aktywności Obywatelskiej oraz możliwość ujmowania niewykorzystanych środków FAO w wykazie wydatków niewygasających.
Pełny raport z konsultacji, projekt nowelizacji i uzasadnienie są dostępne publicznie. Zespół OFOP Proste prawo dla NGO podziękował wszystkim osobom, organizacjom i instytucjom zaangażowanym w proces konsultacji, podkreślając, że różnorodne opinie przyczyniły się do ponownej analizy projektu i były wyrazem gotowości do dialogu na temat współpracy jednostek samorządu z organizacjami społecznymi. Celem jest projekt, który realnie posłuży rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego, wzmocni potencjał lokalnych organizacji pozarządowych i przyniesie wymierne korzyści wspólnotom samorządowym w całej Polsce. Inicjatywa jest realizowana w partnerstwie przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych, Polską Fundację im. Roberta Schumana oraz Fundację trzeci.org w ramach Zespołu Proste prawo dla NGO i finansowana przez program CIVITATES – The European Democracy Fund.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
