Senat przyjął nowelizację rozszerzającą SDE
6 listopada 2026 roku Senat zaakceptował przygotowaną w Ministerstwie Sprawiedliwości nowelizację Kodeksu karnego wykonawczego. Zmiana ta umożliwi większej grupie skazanych odbywanie kary pozbawienia wolności w Systemie Dozoru Elektronicznego (SDE). Celem jest wsparcie resocjalizacji, odciążenie zakładów karnych oraz redukcja wydatków budżetowych.
Nowe kryteria kwalifikacji
Nowelizacja rozszerza możliwość odbywania końcowej części kary poza murami więzienia pod elektroniczną kontrolą. O SDE będą mogli ubiegać się skazani na kary krótsze niż trzy lata, którzy odbyli już część kary w zakładzie karnym i którym pozostało nie więcej niż rok i sześć miesięcy do końca kary. Wcześniej limit ten wynosił sześć miesięcy. Zasady dla osób skazanych na kary do roku i sześciu miesięcy pozostają bez zmian – mogą one ubiegać się o odbycie całej kary w SDE.
Rozszerzenie systemu nie oznacza automatycznego kierowania do dozoru. Każdorazowo konieczne będzie spełnienie ustawowych warunków i uzyskanie odpowiedniej decyzji. Nowe przepisy wejdą w życie sześć miesięcy po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
Resocjalizacja zamiast izolacji
System Dozoru Elektronicznego pozwala odbywać karę poza więzieniem, ale nie zwalnia z odpowiedzialności. Skazany pozostaje pod kontrolą państwa, musi przestrzegać określonych zasad, a ich naruszenie może skutkować powrotem do zakładu karnego.
„System karny nie powinien być oparty wyłącznie na izolacji. Musi być sprawiedliwy, ale też proporcjonalny i racjonalny” – podkreślała wiceministra sprawiedliwości Maria Ejchart.
W warunkach SDE skazany może pracować, uczyć się i być z rodziną, jednocześnie ponosząc odpowiedzialność za swoje czyny. Społeczeństwo zyskuje większe bezpieczeństwo, ponieważ osoby objęte dozorem rzadziej wracają na drogę przestępstwa. Państwo oszczędza środki, które można przeznaczyć na profilaktykę, edukację i pomoc ofiarom przestępstw.
Jak działa SDE?
System umożliwia odbywanie kary poza zakładem karnym, najczęściej w miejscu zamieszkania. Kontrola odbywa się za pomocą nadajnika zakładanego na nogę lub rękę oraz urządzenia monitorującego w miejscu odbywania kary. Skazany musi przebywać w określonym miejscu i przestrzegać harmonogramu ustalonego przez sąd. Może opuszczać mieszkanie w wyznaczonych godzinach, np. w celu pracy, nauki, leczenia czy obowiązków rodzinnych. System rejestruje naruszenia i przekazuje informacje do służb nadzorczych. W przypadku poważnego naruszenia sąd może uchylić zezwolenie na SDE i nałożyć dodatkowe obowiązki, takie jak podjęcie pracy, nauki lub terapii.
Korzyści finansowe i społeczne
Odbywanie kary w SDE jest znacznie tańsze niż pobyt w zakładzie karnym. Według danych średni miesięczny koszt pobytu jednej osoby w więzieniu w 2025 roku wynosił 6929,98 zł, podczas gdy miesięczny koszt kary w SDE to około 1511,40 zł. Szersze zastosowanie SDE ograniczy wydatki na utrzymanie skazanych i zmniejszy obciążenie jednostek penitencjarnych.
System działa w Polsce od września 2009 roku. Na 6 listopada 2026 roku karę w SDE odbywa 5647 osób, a od uruchomienia systemu objęto nim łącznie 232 575 skazanych. SDE wspiera readaptację społeczną – skazani nie tracą kontaktu z rodziną, mogą kontynuować zatrudnienie, zdobywać kwalifikacje i wykonywać obowiązki, w tym alimentacyjne. Dzięki temu odbywanie kary łączy kontrolę i odpowiedzialność ze stopniowym przygotowaniem do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie. Ogranicza również negatywne skutki długotrwałej izolacji.
Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że zdecydowana większość skazanych kończy karę w SDE bez konieczności powrotu do więzienia z powodu naruszenia warunków dozoru.
Kto może zostać objęty SDE?
O możliwości odbywania kary w SDE decyduje sąd penitencjarny lub – w przewidzianych ustawą przypadkach – komisja penitencjarna. Warunki: skazany musi mieć określone miejsce stałego pobytu; warunki techniczne muszą umożliwiać dozór; co do zasady wymagana jest zgoda pełnoletnich osób wspólnie zamieszkujących; zastosowanie SDE musi być wystarczające do osiągnięcia celów kary; skazany nie może należeć do kategorii wyłączonych. W przypadku osób odbywających już karę w więzieniu istotna jest ich postawa i zachowanie. Z SDE wyłączeni są m.in. sprawcy objęci przepisami o recydywie wielokrotnej oraz przestępczości zawodowej i zorganizowanej. Skazany nie ponosi opłat za wniosek ani za wykonywanie kary w SDE.
Rozszerzenie dostępności SDE to kolejny krok w kierunku bardziej racjonalnego wykonywania kar. System pozwala egzekwować odpowiedzialność bez izolowania każdego skazanego, umożliwia zachowanie więzi rodzinnych i aktywności zawodowej, zapewniając kontrolę nad przestrzeganiem warunków kary. To rozwiązanie korzystne dla skazanych, ich rodzin i całego systemu wymiaru sprawiedliwości.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
