Zmiany w prawie pracy dla honorowych dawców krwi
Od 1 maja 2026 roku w życie wejdą nowe regulacje, które znacząco zmienią sposób rozliczania nieobecności w pracy związanej z oddawaniem krwi. Projekt nowelizacji Kodeksu pracy, nad którym trwają prace, ma na celu ujednolicenie i uporządkowanie obecnych przepisów, które w ocenie ustawodawcy są zbyt nieprecyzyjne i prowadzą do nierówności w traktowaniu pracowników-krwiodawców w różnych firmach.
Na czym polegają planowane zmiany?
Obecnie art. 1518 § 1 Kodeksu pracy stanowi, że pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy na czas niezbędny do oddania krwi i jej składników. W praktyce oznacza to, że pracodawca jest zobowiązany udzielić pracownikowi dnia lub części dnia wolnego, który jest płatny jak normalna praca. Nowe przepisy mają precyzyjniej określić ramy czasowe tego zwolnienia.
Zgodnie z projektem, pracownik będzie miał prawo do jednego dnia wolnego w roku kalendarzowym na oddanie krwi. Dzień ten będzie płatny w 100%. Jeśli pracownik zdecyduje się oddać krew poza godzinami pracy lub w dniu wolnym od pracy (np. w sobotę), nie będzie mu przysługiwał dodatkowy dzień wolny w zamian. To kluczowa różnica w stosunku do obecnie stosowanej, bardziej elastycznej wykładni, która często pozwalała na odebranie dnia wolnego niezależnie od pory oddania krwi.
Reakcje środowisk krwiodawców i pracodawców
Projektowane zmiany wywołały mieszane reakcje. Organizacje zrzeszające honorowych dawców krwi, takie jak Polski Czerwony Krzyż, wyrażają zaniepokojenie. Ich zdaniem nowe przepisy mogą zdemotywować regularnych krwiodawców, dla których dodatkowy dzień wolny był formą docenienia i rekompensaty za czas poświęcony na dojazd i samą donację.
„Honorowe krwiodawstwo opiera się na bezinteresowności, ale nie można ignorować faktu, że dla wielu osób aktywnych zawodowo dzień wolny był istotnym elementem ułatwiającym podjęcie decyzji o donacji. Obawiamy się spadku liczby donacji w grupach pracujących” – komentuje rzecznik jednej z regionalnych stacji krwiodawstwa.
Po stronie organizacji pracodawców pojawiają się głosy wspierające zmiany, podkreślające potrzebę większej przewidywalności i ujednolicenia zasad. Argumentują, że obecny system bywa nadużywany, a nowe przepisy wprowadzą jasne i sprawiedliwe dla wszystkich reguły gry.
Co to oznacza dla pracowników?
Dla przeciętnego pracownika-krwiodawcy zmiany będą wymagały większej planowości:
- Należy będzie zaplanować oddanie krwi w dniu roboczym, aby skorzystać z przysługującego dnia wolnego.
- Donacje w weekendy lub po godzinach pracy nie będą już podstawą do otrzymania dodatkowego dnia urlopu.
- Pracodawca będzie mógł wymagać okazania zaświadczenia z punktu krwiodawstwa potwierdzającego donację w danym dniu.
Eksperci od prawa pracy podkreślają, że mimo iż zmiany ograniczają dotychczasowy przywilej, to nadal gwarantują podstawową ochronę. Pracownik nadal ma prawo do nieobecności w pracy w celu oddania krwi, a dzień ten jest płatny. Kluczowe jest jednak, aby pracodawcy i pracownicy zostali odpowiednio wcześnie poinformowani o nowych zasadach, które wejdą w życie z ponad dwuletnim wyprzedzeniem.
Perspektywy na przyszłość
Do maja 2026 roku trwać będą konsultacje społeczne i prace parlamentarne nad ostatecznym kształtem ustawy. Możliwe są jeszcze poprawki. Niezależnie od finalnego brzmienia przepisów, debata na ten temat zwraca uwagę na szerszy problem: jak zachęcić społeczeństwo do regularnego oddawania krwi w dobie starzejącego się społeczeństwa i rosnącego zapotrzebowania na krew i jej składniki w medycynie. Być może konieczne będzie opracowanie dodatkowych, pozaprawnych form zachęt i systemów gratyfikacji dla honorowych dawców, które zrekompensują zmianę przepisów.
Foto: images.iberion.media
