Rynek nawozów w Europie zmaga się z podwójnym wyzwaniem. Z jednej strony ceny gazu ziemnego, które od lat determinują koszty produkcji, pozostają nieprzewidywalne. Z drugiej – unijne regulacje, takie jak system handlu emisjami (ETS) oraz mechanizm dostosowywania cen na granicach (CBAM), stają się coraz bardziej restrykcyjne. Prezes Grupy Azoty, Marcin Celejewski, w niedawnym wystąpieniu zwrócił uwagę, że bez pilnych korekt tych przepisów europejscy producenci nawozów mogą stracić konkurencyjność na globalnym rynku.
Według danych Eurostatu, w 2022 roku ceny gazu w UE były nawet 4-5 razy wyższe niż w Stanach Zjednoczonych, co bezpośrednio przełożyło się na wzrost kosztów produkcji nawozów azotowych. W efekcie wiele zakładów w Europie ograniczyło produkcję, a część nawet zawiesiła działalność. Jak podkreślają eksperci z branży, sytuacja ta nie tylko zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu Europy, ale także osłabia pozycję unijnych firm na tle konkurentów z Rosji czy Bliskiego Wschodu, którzy mają dostęp do tańszych surowców.
Celejewski argumentuje, że obecne regulacje, zamiast chronić europejski przemysł, tworzą nierówne warunki gry. – Nie chodzi o przywileje, ale o przywrócenie logicznych zasad – mówił, odnosząc się do kosztów emisji CO2, które w UE są jednymi z najwyższych na świecie. W jego opinii, jeśli system ETS nie zostanie zreformowany, a CBAM nie zacznie skutecznie wyrównywać szans, europejskie nawozy staną się zbyt drogie dla lokalnych rolników, co zmusi ich do importu tańszych, ale często mniej ekologicznych produktów z zagranicy.
Warto przypomnieć, że Grupa Azoty jest jednym z największych producentów nawozów w Unii Europejskiej, zatrudniającym około 15 tysięcy osób. W 2023 roku firma odnotowała spadek przychodów o 12% w porównaniu z rokiem poprzednim, co analitycy wiążą właśnie z rosnącymi kosztami energii i niekorzystnymi regulacjami. Zdaniem wielu obserwatorów, bez szybkiej interwencji Komisji Europejskiej europejski sektor nawozowy może podzielić los przemysłu stalowego, który w ostatniej dekadzie stracił znaczną część swoich mocy produkcyjnych na rzecz Azji.
Eksperci wskazują, że rozwiązaniem mogłoby być tymczasowe zawieszenie opłat ETS dla energochłonnych gałęzi przemysłu lub wprowadzenie dopłat do gazu dla producentów nawozów, podobnie jak zrobiły to niektóre kraje azjatyckie. Jednak na razie w Brukseli brakuje konsensusu w tej sprawie. Jak zauważa dr hab. Andrzej Kowalski z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa, „Europa stoi przed dylematem: albo wesprzeć własny przemysł, albo pogodzić się z utratą strategicznej autonomii w produkcji żywności”.
Foto: images.pexels.com
