Nowe przepisy anty-SLAPP i usprawnienia w służbie kuratorskiej
11 czerwca 2026 roku Sejm przyjął dwie ustawy przygotowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości, które mają na celu wzmocnienie ochrony uczestników debaty publicznej oraz usprawnienie funkcjonowania kuratorskiej służby sądowej. Nowelizacje te są kolejnym krokiem w reformie wymiaru sprawiedliwości.
Ochrona przed pozwami SLAPP
Ustawa anty-SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) ma przeciwdziałać strategicznym pozwom, które są wykorzystywane do zastraszania i tłumienia krytyki. Coraz częściej sięgają po nie podmioty dysponujące znacznymi zasobami, takie jak duże korporacje, politycy czy instytucje. Ich celem nie jest dochodzenie roszczeń, lecz wywołanie długotrwałego i kosztownego postępowania sądowego, co prowadzi do tzw. efektu mrożącego.
Nowe przepisy wprowadzają m.in. możliwość oddalenia lub odrzucenia pozwu na wstępnym etapie postępowania, jeśli sąd uzna go za oczywiście bezzasadny lub stanowiący nadużycie prawa procesowego. Powód będzie musiał wykazać, że jego pozew nie ma na celu ograniczenia debaty publicznej. Sąd będzie miał maksymalnie 3 miesiące na podjęcie decyzji w takich sprawach. Wprowadzono także możliwość nałożenia na powoda obowiązku wpłaty kaucji na poczet kosztów procesu oraz nakładania grzywien nawet do 100-krotności minimalnego wynagrodzenia. Przegrywający powód będzie musiał pokryć pełne koszty zastępstwa procesowego pozwanego, bez obecnych ograniczeń. Dodatkowo sąd może zobowiązać powoda do publikacji informacji o przegranej sprawie na własny koszt.
Ustawa wdraża unijne standardy ochrony przed pozwami SLAPP, wykraczając poza minimalne wymogi dyrektywy. Podczas prac legislacyjnych Senat zgłosił poprawki, które Sejm przyjął – dotyczą one m.in. obowiązku wykazania przez powoda, że pozew nie ma na celu ograniczenia debaty, oraz przepisów przejściowych dla postępowań wszczętych przed wejściem w życie ustawy.
Reforma służby kuratorskiej
Druga ustawa nowelizuje przepisy o kuratorach sądowych. Głównym celem jest przyspieszenie ścieżki zawodowej dla przyszłych kuratorów. Minister sprawiedliwości będzie mógł, na wniosek prezesa sądu okręgowego, zwolnić aplikanta kuratorskiego z części aplikacji, jeśli posiada on odpowiednie doświadczenie lub kwalifikacje. Nie zwalnia to jednak z obowiązku zdania egzaminu kuratorskiego.
Nowelizacja zmienia także organ odpowiedzialny za wydawanie rozporządzeń dotyczących wynagrodzeń kuratorów i aplikantów. Doprecyzowano zasady funkcjonowania komisji egzaminacyjnej – przedstawicielem Krajowej Rady Kuratorów w komisji musi być delegat tej Rady. Rozszerzono zakres zadań, do których mogą być delegowani kuratorzy zawodowi – będą mogli wykonywać zadania związane z funkcjonowaniem kurateli sądowej, nie tylko nadzór nad pracą innych kuratorów. Wiceminister sprawiedliwości Maria Ejchart podkreślała, że nowela ma charakter porządkujący i odpowiada na potrzeby środowiska kuratorskiego.
Obie ustawy zostały przekazane do podpisu Prezydenta i oczekują na zakończenie procesu legislacyjnego.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
