Listopad miesiącem świadomości zdrowia mężczyzn
Kampania Głównego Inspektoratu Sanitarnego „Pan i Pani – przebadani? A Ty?” powraca w listopadzie, który na całym świecie obchodzony jest jako Movember – czas poświęcony profilaktyce nowotworów dotykających mężczyzn. Jak podkreślają autorzy akcji, kluczowe jest nie tyle wykonywanie wszystkich możliwych badań, ile świadome decyzje: znajomość czynników ryzyka, obserwacja własnego ciała i rozmowa z lekarzem o badaniach dopasowanych do wieku oraz indywidualnej sytuacji.
Październik, związany z profilaktyką raka piersi, oraz listopad to dobry moment na rozpoczęcie rozmowy o zdrowiu – zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Eksperci przypominają, że troska o zdrowie nie powinna ograniczać się do jednego miesiąca w roku.
Rak prostaty: ryzyko rośnie z wiekiem
Nowotwór gruczołu krokowego jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Na jego wystąpienie wpływa przede wszystkim wiek, a także obciążenie rodzinne i niektóre uwarunkowania genetyczne. Choroba przez długi czas może nie dawać żadnych charakterystycznych objawów.
Gdy symptomy się pojawiają, dotyczą najczęściej układu moczowego. Warto zwrócić uwagę na częstsze oddawanie moczu (także w nocy), osłabienie lub przerywanie strumienia, trudności z rozpoczęciem mikcji, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, nagłe parcie na mocz, krew w moczu lub nasieniu, a także ból w obrębie miednicy, krocza, pleców lub kości. Jak zaznaczają specjaliści, objawy te nie muszą oznaczać raka – mogą wynikać m.in. z łagodnego rozrostu gruczołu lub stanów zapalnych. Nowe, utrzymujące się lub nasilające dolegliwości warto jednak skonsultować z lekarzem.
Badanie PSA – co daje i czego nie rozstrzyga?
PSA (swoisty antygen sterczowy) to białko produkowane przez komórki gruczołu krokowego, którego stężenie można oznaczyć we krwi. Badanie pomaga ocenić ryzyko raka prostaty, ale samo w sobie nie potwierdza ani nie wyklucza choroby – podwyższony wynik może mieć także inne przyczyny, np. łagodny rozrost lub stan zapalny. Lekarz interpretuje rezultat w kontekście wieku, objawów, historii rodzinnej i innych badań, a w razie potrzeby zleca dalszą diagnostykę: badanie per rectum, ponowne oznaczenie PSA, rezonans magnetyczny prostaty lub biopsję.
Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) z 2026 r. nie ma jednej zasady corocznego oznaczania PSA dla wszystkich mężczyzn. Rozmowę o wczesnym badaniu można rozważyć od 50. roku życia u mężczyzn bez dodatkowych czynników ryzyka, od 45. roku życia – przy rodzinnym obciążeniu rakiem prostaty (zwłaszcza gdy krewny zachorował przed 60. rokiem życia) oraz u mężczyzn pochodzenia afrykańskiego, a od 40. roku życia – u nosicieli mutacji genu BRCA2. To wskazówki do indywidualnej oceny ryzyka, a nie nakaz badania dla każdego.
Rak jądra: choroba młodych mężczyzn
Nowotwór jądra występuje rzadko, ale dotyka przede wszystkim młodych mężczyzn. Według Narodowego Portalu Onkologicznego średni wiek zachorowania to około 35 lat, a niemal 80 proc. przypadków rozpoznaje się między 20. a 44. rokiem życia. Jest to najczęściej diagnozowany nowotwór złośliwy u mężczyzn w wieku 15–44 lat. W wielu przypadkach choroba jest całkowicie wyleczalna – dlatego tak ważna jest znajomość objawów.
Najczęstszy sygnał to niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze. Inne możliwe objawy to powiększenie jądra lub zmiana jego konsystencji, uczucie ciężkości w mosznie, tępy ból lub dyskomfort w jądrze, mosznie albo podbrzuszu, powiększenie moszny lub nagromadzenie płynu, a także wyraźna zmiana wielkości lub kształtu jądra. Każda nowa lub niepokojąca zmiana wymaga konsultacji lekarskiej – w diagnostyce kluczową rolę odgrywa USG. Nagły, silny ból jądra wymaga pilnej pomocy medycznej.
Samobadanie jąder – prosty nawyk
Znajomość wyglądu i konsystencji jąder ułatwia zauważenie nowych zmian. Samobadanie najlepiej wykonywać po ciepłej kąpieli lub prysznicu, gdy skóra moszny jest rozluźniona. Należy obejrzeć mosznę pod kątem obrzęku, zmiany wielkości lub asymetrii, a następnie delikatnie przesuwać każde jądro między palcami, zwracając uwagę na powierzchnię, konsystencję i ewentualne guzki. Samobadanie pomaga poznać własne ciało, ale nie zastępuje wizyty u lekarza.
EAU nie zaleca populacyjnych badań przesiewowych raka jądra u bezobjawowych mężczyzn, ponieważ brakuje na to wystarczających dowodów. Towarzystwo podkreśla natomiast znaczenie informowania młodych mężczyzn o samobadaniu, ze szczególnym uwzględnieniem osób z podwyższonym ryzykiem – m.in. po wnętrostwie, przebytym raku jądra w drugim jądrze, raku jądra u bliskiego krewnego, niektórych zaburzeniach rozwojowych narządów płciowych czy niepłodności.
Zdrowy styl życia i rozmowa z lekarzem
Nie wszystkim nowotworom można zapobiec, ale zdrowy styl życia – regularna aktywność fizyczna, prawidłowa masa ciała, niepalenie tytoniu, ograniczanie alkoholu i zbilansowana dieta – ogranicza ryzyko wielu chorób. W przypadku raka prostaty wpływ poszczególnych elementów stylu życia jest złożony, dlatego zdrowe nawyki należy traktować jako element ogólnej profilaktyki, a nie sposób na całkowite wyeliminowanie ryzyka.
W razie niepokojących objawów można zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który przeprowadzi wstępną ocenę i w razie potrzeby skieruje na dalsze badania lub do specjalisty. Kampania GIS zachęca też, by rozmawiać o profilaktyce z bliskimi – czasem wystarczy zapytać partnera, czy pamiętał o badaniu lub czy potrzebuje wsparcia przed wizytą u lekarza.
„Pan i Pani – przebadani? A Ty? Zacznij od siebie. Zachęć bliską osobę. Nie odkładajcie zdrowia na później” – apelują organizatorzy kampanii Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny
Fot. gov.pl
