Rząd przyjął projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który ma wprowadzić zmiany w zasadach orzekania o opiece nad dziećmi po rozwodzie. Wokół konsultacji społecznych narosły kontrowersje – część organizacji społecznych twierdzi, że nie została należycie zaproszona do dyskusji, a proponowane zapisy mogą zagrażać bezpieczeństwu dzieci.
Skala niealimentacji wciąż nieznana
Według Karoliny Bury, wiceprezeski Fundacji Rodzic w Mieście, precyzyjne określenie skali problemu niealimentacji pozostaje trudne z powodu ograniczeń w dostępie do danych. Badania przeprowadzone przez Fundację Stocznia skupiły się wyłącznie na rodzinach samodzielnych rodziców, pomijając rodziny patchworkowe. Mimo to szacuje się, że około miliona polskich dzieci nie otrzymuje zasądzonych alimentów – liczba ta opiera się na sprawach egzekucyjnych prowadzonych przez komorników.
Z raportu Stoczni wynika, że 55% dzieci wychowywanych przez samotnego rodzica doświadczyło niealimentacji na jakimś etapie życia. Bury podkreśla, że brak powszechnej bazy danych o takich przypadkach świadczy o niskim priorytecie, jaki państwo nadaje temu zjawisku.
Niealimentacja ukryta i bariery systemowe
Ekspertka zwraca uwagę na zjawisko „niealimentacji ukrytej”, czyli sytuacji, gdy rodzice rozstają się bez formalnych dokumentów, a jeden z nich całkowicie wycofuje się z życia dziecka. Takie przypadki nie są nigdzie rejestrowane. Jedną z przyczyn, dla których samotne matki nie kierują spraw do sądu, jest – jak wynika z badań – nieprzyjazność instytucji publicznych i brak wiary w ich skuteczność.
Bury wskazuje również na brak mechanizmu waloryzacji alimentów oraz na niewystarczającą współpracę między instytucjami. W niektórych krajach Europy Zachodniej istnieje jedna instytucja publiczna, która pomaga w złożeniu wniosków, wypłaca świadczenie alimentacyjne w przypadku braku płatności i przejmuje egzekucję. W Polsce cały ciężar spoczywa na rodzicu opiekującym się dzieckiem, najczęściej matce.
Opieka współdzielona – szansa czy zagrożenie?
Projekt reformy zakłada, że opieka współdzielona ma być preferowaną formą pieczy nad dzieckiem po rozwodzie. Bury nie sprzeciwia się samej instytucji, ale krytykuje zapisy ustawowe. Jej zdaniem sądy często nie badają przesłanek, w tym historii przemocy domowej, ani dotychczasowego modelu opieki. Może to wywrócić życie dziecka do góry nogami, zwłaszcza gdy dotychczas opiekowała się nim głównie matka.
„Istnieje przekonanie – niestety często prawdziwe – że w tym rozwiązaniu nie ma alimentów. To tak nie działa, a przynajmniej nie powinno” – mówi Karolina Bury.
Ekspertka podkreśla, że opieka współdzielona może stać się narzędziem unikania płacenia alimentów. Zwraca też uwagę, że w projekcie nie określono minimalnego zakresu czasowego opieki – nawet podział 80% do 20% kwalifikuje się jako współdzielona.
Konsultacje społeczne i pominięte organizacje
Bury zarzuca Ministerstwu Sprawiedliwości brak transparentności w konsultacjach. Oficjalne zaproszenia otrzymały głównie organizacje reprezentujące ojców, podczas gdy organizacje zajmujące się prawami kobiet i wspierające ofiary przemocy domowej dowiedziały się o konsultacjach nieformalnie. Ministerstwo nie zwróciło się też o opinię do Rzeczniczki Praw Dziecka.
Organizacje społeczne, Naczelna Rada Adwokacka i inne środowiska prawnicze zgłosiły konieczność wpisania do ustawy obowiązku badania przemocy domowej. Ministerstwo deklaruje, że odpowiednie przepisy zostaną dodane.
Alimenty natychmiastowe i kary więzienia
W ramach pakietu rodzinnego planowana jest ustawa o alimentach natychmiastowych, która ma uprościć składanie wniosków online i skrócić czas oczekiwania na decyzję do siedmiu dni. Bury ocenia ten kierunek pozytywnie, ale ostrzega, że standaryzacja formularza i oparcie wysokości alimentów na płacy minimalnej może być niewystarczające dla dzieci z niepełnosprawnościami lub przewlekle chorych.
Kontrowersje budzi również propozycja karania więzieniem za utrudnianie kontaktów z dzieckiem. Zdaniem Bury przepis nie uwzględnia powodów, dla których matki czasem ograniczają kontakty – często jest to przemoc domowa. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego również sprzeciwia się takim rozwiązaniom.
Fundacja Rodzic w Mieście apeluje o uznanie długu alimentacyjnego za dług publiczny, co dałoby państwu skuteczniejsze narzędzia egzekucji, oraz o większą transparentność i oparcie reform na danych i badaniach.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
