Historia początków państwa polskiego, od lat spowita legendami i niedopowiedzeniami, może doczekać się fundamentalnej rewizji. Najnowsze badania genetyczne przeprowadzone na szczątkach przedstawicieli dynastii Piastów rzucają nowe, zaskakujące światło na pochodzenie założycieli naszej państwowości. Wyniki analiz DNA sugerują, że korzenie rodu mogą sięgać nie słowiańskich plemion, jak dotąd powszechnie sądzono, lecz obszarów leżących na zachód od ziem polskich.
Nauka kontra mit założycielski
Przez stulecia w polskiej historiografii i świadomości narodowej ugruntował się obraz Piastów jako rodzimej, słowiańskiej dynastii, która zjednoczyła lokalne plemiona. Legendy o Piaście Kołodzieju czy Popielu utrwalały ten przekaz. Tymczasem międzynarodowy zespół naukowców, korzystając z najnowocześniejszych metod sekwencjonowania DNA, postanowił zweryfikować tę tezę. Badania objęły szczątki kilkunastu osobników pochowanych w nekropoliach związanych z wczesnymi Piastami, w tym w katedrach w Poznaniu i Gnieźnie.
Jak podkreślają genetycy, kluczowe było pozyskanie wysokiej jakości materiału genetycznego, co przy średniowiecznych szczątkach stanowi nie lada wyzwanie. Udało się jednak wyizolować DNA i porównać je z rozległymi bazami danych genetycznych populacji historycznych i współczesnych z Europy.
Zaskakujące pokrewieństwo
Uzyskane profile genetyczne wykazały wyraźne różnice w stosunku do genotypów charakterystycznych dla wczesnośredniowiecznych populacji słowiańskich zamieszkujących tereny Polski. Co więcej, analizy haplogrup chromosomu Y, dziedziczonych w linii ojcowskiej, wskazały na silne pokrewieństwo z grupami ludności zamieszkującymi w okresie wędrówek ludów tereny dzisiejszych północnych Niemiec, Danii lub południowej Skandynawii.
„To odkrycie ma charakter przełomowy” – komentuje jeden z autorów badań, prof. Marek Figlerowicz z Instytutu Genetyki Człowieka PAN. „Nie mówimy oczywiście, że Piastowie byli Wikingami w potocznym rozumieniu. Sugerujemy natomiast, że protoplasta rodu mógł wywodzić się z elitarnej grupy przybyszów z Zachodu, którzy dzięki swoim umiejętnościom wojskowym lub organizacyjnym zdołali przejąć władzę nad lokalną społecznością słowiańską, dając początek dynastii”.
Implikacje historyczne i kulturowe
Nowa teza każe na nowo przemyśleć proces formowania się państwa polskiego. Hipoteza o zewnętrznym pochodzeniu elity rządzącej wpisuje się w szerszy europejski trend obserwowany w tym okresie, tzw. „drużyn najemnych” lub małych, mobilnych grup wojowników, które zakładały nowe dynastie. Podobne procesy odnotowano na Rusi Kijowskiej czy w państwie Wielkomorawskim.
Co to oznacza dla naszej historii? Przede wszystkim podważa romantyczny mit o czysto rodzimych korzeniach polskiej państwowości. Nie umniejsza to jednak osiągnięć Piastów w budowie organizmu państwowego. Wręcz przeciwnie, może tłumaczyć dynamikę i skuteczność ich działań, opartych być może na wzorcach i technikach władzy znanych z innych regionów Europy.
Reakcje środowiska historyków są mieszane. Część badaczy przyjmuje wyniki genetyki z ostrożnym zainteresowaniem, podkreślając, że same geny nie opowiedzą całej historii – kluczowe pozostają kultura, język i samookreślenie. Inni widzą w tym potwierdzenie dawnych, mniej popularnych hipotez historiograficznych.
Dalsze kierunki badań
Naukowcy zapowiadają kontynuację projektu. Kolejnym krokiem będzie rozszerzenie badań na szerszą grupę osób z grobów z okresu wczesnopiastowskiego, aby określić skalę i charakter tej domniemanej migracji. Planowane są także interdyscyplinarne analizy, łączące dane genetyczne z wynikami badań izotopowych (które mogą wskazać miejsce dorastania danej osoby) oraz archeologicznych.
Bez względu na ostateczne wnioski, już teraz widać, że nauki przyrodnicze na trwałe zmieniły sposób uprawiania mediewistyki. Badania nad DNA otwierają nowe okno na przeszłość, pozwalając zadawać pytania, na które źródła pisane często nie dają odpowiedzi. Spór o pochodzenie Piastów dopiero się rozpoczyna, a jego rozstrzygnięcie na zawsze zmieni pierwszy rozdział naszych podręczników do historii.
Foto: images.pexels.com
