W piątek 18 września w Sejmie odbyło się pierwsze czytanie rządowego projektu nowelizacji, która ma znacząco rozszerzyć możliwość odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (SDE). Tego samego dnia posłowie zajęli się również projektem reformy przepisów o tymczasowym aresztowaniu.
Więcej skazanych pod dozorem elektronicznym
Obecnie z SDE mogą korzystać jedynie osoby, którym do końca kary zostało maksymalnie pół roku. Projekt zmienia te zasady – do systemu będą mogli trafić skazani na kary poniżej 3 lat pozbawienia wolności, którzy odbyli już część wyroku w zakładzie karnym, a do ich zwolnienia pozostało nie więcej niż 1,5 roku. Recydywa nadal będzie wykluczać z możliwości ubiegania się o dozór.
Sąd penitencjarny przed wydaniem zgody będzie musiał sprawdzić m.in. brak przeciwwskazań do osiągnięcia celów kary w trybie SDE, posiadanie stałego miejsca pobytu, pisemną zgodę wszystkich pełnoletnich domowników oraz warunki techniczne w lokalu.
Korzyści społeczne i resocjalizacja
Szersze stosowanie SDE ma obniżyć koszty wykonywania kary i zmniejszyć przeludnienie więzień. „System dozoru elektronicznego to najnowocześniejsza forma odbywania kary, bez murów, krat i strażników” – podkreśla wiceministra sprawiedliwości Maria Ejchart. Jej zdaniem rozwiązanie to służy przede wszystkim bezpieczeństwu i interesowi społeczeństwa, a także pozwala skazanemu pracować, płacić podatki i utrzymywać rodzinę.
Statystyki pokazują, że osoby objęte dozorem elektronicznym mają o około 27 proc. mniejsze prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa niż więźniowie odbywający karę w izolacji. Aż 90 proc. skazanych przestrzega zasad dozoru – tylko 10 proc. wraca do zakładu karnego.
Nowe przepisy mają wejść w życie po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wnioski złożone przed wejściem w życie nowelizacji będą rozpatrywane na dotychczasowych zasadach.
Reforma tymczasowego aresztowania
Drugi projekt dotyczy zmiany Kodeksu postępowania karnego i ma ukrócić automatyczne oraz przewlekłe stosowanie tymczasowego aresztowania. „Kończymy z nadużywaniem tymczasowego aresztowania, z czym Polska boryka się od lat” – mówi wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha. Jego zdaniem ten środek zapobiegawczy nie może być traktowany jak kara zastępcza, a jego jedynym celem ma być zapewnienie sprawnego postępowania.
Pierwsze postanowienie o areszcie w postępowaniu przygotowawczym będzie mogło zapaść maksymalnie na miesiąc, a nie – jak dotąd – na trzy miesiące. Jeśli prokurator bez uzasadnionej przyczyny nie przeprowadzi zaplanowanych czynności, sąd odmówi dalszego przetrzymywania podejrzanego. Do wniosku o areszt trzeba będzie dołączyć szczegółowy harmonogram prac procesowych oraz dowody, że wolnościowe środki zapobiegawcze są niewystarczające. Areszt nie obejmie spraw o przestępstwa zagrożone karą krótszą niż 2 lata pozbawienia wolności. Zażalenia na te decyzje ma rozpatrywać sąd w składzie trzech sędziów.
Prawo do obrony i dowody
Projekt zakłada również stałe, całodobowe dyżury adwokatów i radców prawnych (24/7). Zatrzymany otrzyma wykaz dyżurujących mecenasów i prawo do natychmiastowego kontaktu z wybranym prawnikiem, a koszty pomocy poniesie Skarb Państwa. Podejrzany i obrońca dostaną niezwłoczny dostęp do dowodów dołączonych do wniosku o areszt, również w formie cyfrowej, z prawem do kopiowania własnym sprzętem. Śledczy będą musieli informować adwokata o każdej czynności z udziałem klienta.
Nowelizacja przewiduje też bezwzględne odrzucenie dowodów pozyskanych nielegalnie – tzw. owoców zatrutego drzewa. Z Kodeksu postępowania karnego zniknie art. 168 b, a zakaz wykorzystywania dowodów zdobytych za pomocą czynu zabronionego (art. 168 a) zyska charakter absolutny. Materiały z kontroli operacyjnej pozyskane przypadkowo nie trafią do akt na mocy samej decyzji prokuratora, lecz każdorazowo będą wymagać zgody sądu.
Przepisy tej nowelizacji mają wejść w życie po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
