Po trzech latach gospodarczej stagnacji Węgry znalazły się w niechlubnej pozycji lidera regresu w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Najnowsze analizy ekonomiczne wskazują, że poziom materialnego dobrobytu obywateli tego kraju spadł poniżej poziomu notowanego w Bułgarii, która tradycyjnie postrzegana była za najbiedniejszego członka Unii Europejskiej. Ten nieoczekiwany zwrot w rankingu dobrobytu stawia pod znakiem zapytania długofalową skuteczność polityki gospodarczej realizowanej przez rządzącego nieprzerwanie od 2010 roku Viktora Orbána.
Szoki zewnętrzne a wewnętrzne słabości
Bezpośrednią przyczynę obecnego kryzysu eksperci upatrują w serii zewnętrznych wstrząsów, które dotknęły całą Europę. Pandemia COVID-19, a następnie wybuch wojny w Ukrainie i związany z nią kryzys energetyczny oraz inflacyjny, zdestabilizowały gospodarki na całym kontynencie. Jednak, jak podkreślają analitycy, węgierska gospodarka okazała się na te szoki wyjątkowo podatna. Głębokość recesji i tempo spadku realnych dochodów mieszkańców wskazują na istnienie poważnych, systemowych słabości, które narastały przez lata.
Choć bezpośrednią przyczyną tego zubożenia Węgier były szoki zewnętrzne, węgierska gospodarka nie byłaby na nie tak wrażliwa, gdyby nie 16 lat rządów Viktora Orbána.
Polityka Orbána: sukces wizerunkowy czy gospodarcza porażka?
Rząd Fideszu przez lata budował narrację o „węgierskim cudzie gospodarczym”, podkreślając niski poziom bezrobocia i napływ inwestycji, głównie z Niemiec i Azji. W tle jednak kształtował się model gospodarczy oparty na kilku filarach, które dziś okazują się jego piętą achillesową. Kluczowym elementem była stopniowa koncentracja kluczowych sektorów gospodarki w rękach państwa lub podmiotów blisko związanych z władzą. Sektor energetyczny, media, bankowość i częściowo handel detaliczny przeszły proces re-nationalizacji lub przejęć przez lojalnych przedsiębiorców.
Ta polityka, określana mianem „państwa mafijnego” przez krytyków, doprowadziła do ograniczenia konkurencji, spadku efektywności i stworzenia systemu podatnego na korupcję. Jednocześnie rząd prowadził agresywną politykę fiskalną, utrzymując wysokie deficyty budżetowe, aby finansować programy socjalne i inwestycje publiczne, które cementowały poparcie społeczne. Kiedy nadeszły globalne kryzysy, Węgry znalazły się w pułapce wysokiego zadłużenia, uzależnienia od importu energii oraz braku dywersyfikacji gospodarki.
Porównanie regionalne: dlaczego Bułgaria wyprzedziła Węgry?
Aby zrozumieć skalę węgierskiego regresu, warto przyjrzeć się ścieżce rozwoju Bułgarii. Kraj ten, startując z niższego poziomu rozwoju po upadku komunizmu, przez lata konsekwentnie realizował politykę mającą na celu integrację z zachodnimi strukturami gospodarczymi. Członkostwo w UE przyniosło znaczące fundusze strukturalne, które – mimo problemów z korupcją – pozwoliły na modernizację infrastruktury. Bułgaria utrzymała także niskie podatki, przyciągając inwestycje w sektorach takich jak IT i outsourcing usług, stając się tańszą alternatywą dla krajów Europy Środkowej.
Tymczasem na Węgrzech, mimo pozornie przyjaznego prawa dla inwestorów, rosnąca nieprzewidywalność regulacji, konflikty z instytucjami UE oraz nacjonalizacja kluczowych firm odstraszały długoterminowy kapitał. Inflacja na Węgrzech w szczytowym momencie sięgała poziomów dwukrotnie wyższych niż w Bułgarii, co zdziesiątkowało siłę nabywczą pensji i oszczędności obywateli. Skumulowany efekt tych czynników doprowadził do sytuacji, w której średni mieszkaniec Budapesztu jest dziś materialnie uboższy od mieszkańca Sofii.
Polityczne konsekwencje gospodarczego regresu
Kluczowym pytaniem jest, czy wyborcy na Węgrzech zaczną rozliczać Viktora Orbána z pogarszającej się sytuacji ekonomicznej. Dotychczas premier skutecznie budował swój elektorat wokół kwestii tożsamościowych, suwerenności narodowej i krytyki imigracji oraz instytucji unijnych. Gospodarcze trudności były tłumaczone globalnymi okolicznościami i przedstawiane jako efekt „wojny gospodarczej” prowadzonej przez Brukselę.
Jednak perspektywa utraty materialnej przewagi nad sąsiadami, z którymi Węgrzy często się porównywali, może okazać się punktem zwrotnym. Społeczeństwo, które przez lata cieszyło się rosnącym standardem życia, może zacząć kwestionować narrację rządu, gdy codziennością staną się kolejne cięcia lub brak podwyżek. Słabnący forint, wysokie ceny kredytów hipotecznych i drogie podstawowe artykuły spożywcze to problemy, które trudno jest wytłumaczyć wyłącznie zewnętrznym spiskiem.
Nadchodzące miesiące pokażą, czy gospodarcza rzeczywistość przebije się przez skutecznie kontrolowany krajobraz medialny i zmieni układ sił politycznych na Węgrzech. Upadek dobrobytu poniżej poziomu Bułgarii to nie tylko suchy wskaźnik ekonomiczny, ale także potężny symbol. Może się okazać, że to właśnie ten symbol, a nie spory z Unią Europejską, będzie największym wyzwaniem dla długowieczności reżimu Orbána i ostatecznie zadecyduje o politycznej przyszłości kraju.
Foto: i.wpimg.pl
