Rak piersi pozostaje najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym wśród Polek. Jak wynika z danych Krajowego Rejestru Nowotworów, corocznie diagnozę słyszy ponad 21 tysięcy osób. Choć schorzenie najczęściej dotyczy starszych kobiet, nie omija również młodszych pacjentek, a sporadycznie pojawia się także u mężczyzn.
Co zwiększa ryzyko zachorowania?
Według ekspertów onkologicznych na prawdopodobieństwo rozwoju choroby wpływa wiele elementów. Część z nich jest całkowicie niezależna od naszych decyzji – jak wiek czy uwarunkowania genetyczne (m.in. mutacje genów BRCA1 i BRCA2). Inne, związane ze stylem życia, możemy częściowo modyfikować.
Do czynników podnoszących ryzyko zalicza się: obciążenie rodzinne (przypadki raka piersi lub jajnika u bliskich krewnych), czynniki hormonalne i reprodukcyjne, niektóre wcześniejsze zmiany w piersiach, nadwagę i otyłość (szczególnie po menopauzie), niską aktywność fizyczną, spożywanie alkoholu oraz palenie tytoniu.
„Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie, a jego brak nie wyklucza zachorowania” – podkreślają autorzy materiałów edukacyjnych Narodowego Funduszu Zdrowia.
Jak rozpoznać niepokojące zmiany?
Znajomość własnego ciała to podstawa. Regularna obserwacja piersi i okolic pach pozwala wychwycić zmiany, które wcześniej nie występowały. Sygnały, które powinny skłonić do wizyty u lekarza, to m.in.: nowy guzek lub zgrubienie, zmiana kształtu bądź wielkości piersi, wciągnięcie brodawki, krwista wydzielina, a także skóra przypominająca wyglądem skórkę pomarańczy.
Warto pamiętać, że rak piersi może rozwijać się bezboleśnie – oczekiwanie na pojawienie się dolegliwości nie jest więc dobrą strategią.
Samobadanie – jak je wykonać?
Samobadanie nie zastępuje badań przesiewowych, ale pomaga lepiej poznać własne ciało. Kobiety miesiączkujące powinny wykonywać je kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi są mniej wrażliwe. Po menopauzie warto wybrać stały dzień w miesiącu.
- Obejrzyj piersi przed lustrem – najpierw z opuszczonymi rękami, potem z uniesionymi nad głowę.
- Zbadaj piersi dotykiem, wykonując małe okrężne ruchy opuszkami trzech środkowych palców.
- Sprawdź okolice brodawek oraz pachy.
- Powtórz badanie w pozycji leżącej.
Mammografia – bezpłatna dla kobiet 45–74 lata
Mammografia to podstawowe badanie przesiewowe w kierunku raka piersi. Pozwala wykryć zmiany niewyczuwalne podczas samobadania. Z bezpłatnego programu profilaktyki NFZ mogą skorzystać kobiety w wieku 45–74 lat, ubezpieczone, które nie wykonywały mammografii w ramach profilaktyki w ciągu ostatnich 24 miesięcy. Skierowanie nie jest wymagane.
Zapisać można się przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub aplikacji mojeIKP, albo bezpośrednio w placówce wykonującej badanie. Warto sprawdzić również harmonogram mammobusów.
Dla części pacjentek po leczeniu raka piersi przewidziano badania co 12 miesięcy – m.in. po upływie pięciu lat od operacji, jeśli nadal stosują hormonoterapię uzupełniającą.
USG piersi – kiedy jest potrzebne?
USG wykorzystuje fale ultradźwiękowe i pomaga ocenić charakter wykrytych zmian. Lekarz może je zalecić m.in. przy wyczuwalnym guzku, dla dokładniejszej oceny zmiany z mammografii lub gdy ze względu na wiek i budowę piersi jest to właściwa metoda. USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi – decyzję o wyborze metody podejmuje lekarz.
Profilaktyka zaczyna się od codziennych wyborów
Zdrowy styl życia nie daje gwarancji, ale może ograniczyć ryzyko. Aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie alkoholu, różnorodna dieta bogata w warzywa i produkty pełnoziarniste – to elementy, które mają znaczenie. Karmienie piersią również wiąże się z obniżeniem ryzyka.
NFZ prowadzi kampanię „Pan i Pani – przebadani? A Ty?”, której celem jest przypominanie o regularnych badaniach i szybkiej reakcji na niepokojące objawy. Szczegółowe informacje o programach profilaktycznych dostępne są na stronie Ministerstwa Zdrowia.
Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny
Fot. gov.pl
