Przełom w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami
Parlament przyjął ustawę o asystencji osobistej, która czeka już tylko na podpis Prezydenta RP. Nowe przepisy, przygotowane w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, mają poprawić jakość życia około 100 tys. osób z niepełnosprawnościami oraz około pół miliona członków ich rodzin. To krok w stronę większej samodzielności, szansy na pracę, naukę i aktywne uczestnictwo w życiu społecznym.
Na czym polega asystencja osobista?
Asystencja osobista to indywidualne wsparcie w codziennym funkcjonowaniu – w czynnościach samoobsługowych, przemieszczaniu się, komunikowaniu z otoczeniem, a także podczas pracy, nauki czy korzystania z kultury i rekreacji. Jak podkreśla ministerstwo, to nie tylko nowa usługa, ale zmiana podejścia: osoby z niepełnosprawnościami mają prawo same wyznaczać cele i rozwijać swój potencjał.
Kluczowe rozwiązania ustawy
- Indywidualny wymiar wsparcia dla osób dorosłych, ustalany na podstawie oceny potrzeb – docelowo od 20 do 240 godzin miesięcznie. W 2028 r. maksymalny wymiar wyniesie 200 godzin, a w 2029 r. – 220 godzin miesięcznie.
- Asystencja dla młodzieży w wieku 13–17 lat od 1 stycznia 2030 r., w wymiarze od 20 do 80 godzin miesięcznie.
- Prawo do asystencji przyznawane na okres od 1 roku do 5 lat.
- Prawo wyboru – osoba z niepełnosprawnością sama decyduje, kto będzie jej asystentem, oraz wybiera realizatora: właściwy powiat albo organizację pozarządową wpisaną do Rejestru realizatorów.
- Jakość i bezpieczeństwo – wymagania wobec asystentów, szkolenia oraz superwizja. Ustawa określa też czynności medyczno-pielęgnacyjne, które asystent może wykonywać po wymaganym instruktażu specjalistycznym.
Usługi asystencji będą realizowane w każdym powiecie w Polsce, a ich finansowanie oraz koszty obsługi pokryje budżet państwa.
Kto skorzysta ze wsparcia?
Osoby dorosłe (18–65 lat) z ostateczną decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. Kto nabędzie prawo przed 65. rokiem życia, zachowa je do końca okresu, na który wydano decyzję. Młodzież w wieku 13–17 lat będzie mogła ubiegać się o asystencję na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności ze wskazaniem potrzeby stałej lub długotrwałej opieki, albo orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z takim wskazaniem.
Etapowe wdrażanie
Wsparcie ruszy stopniowo. Osoby dorosłe z co najmniej 90 punktami potrzeby wsparcia będą mogły składać wnioski po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy, a prawo do asystencji uzyskają po 16 miesiącach. Osoby z co najmniej 85 punktami złożą wnioski od pierwszego dnia miesiąca po upływie 17 miesięcy, a prawo uzyskają najwcześniej po 21 miesiącach od ogłoszenia.
Kontekst i znaczenie
Ustawa jest odpowiedzią na zobowiązania międzynarodowe – Polska ratyfikowała w 2012 r. Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, która gwarantuje prawo do niezależnego życia i pełnego uczestnictwa w społeczeństwie. Jak zauważają eksperci, dotychczas brak systemowych rozwiązań zmuszał wiele osób do rezygnacji z aktywności zawodowej i społecznej. Nowe przepisy mają to zmienić, odciążając także bliskich, którzy często rezygnują z pracy, by sprawować opiekę.
„Asystencja osobista to inwestycja w godność i samodzielność – podkreśla przedstawiciel resortu rodziny. – Dajemy osobom z niepełnosprawnościami realny wpływ na własne życie.”
Według danych ONZ około 15% światowej populacji żyje z jakąś formą niepełnosprawności. W Polsce, według Narodowego Spisu Powszechnego 2021, osób z niepełnosprawnościami jest ponad 5,4 mln. Nowa ustawa może być wzorem dla innych krajów regionu.
Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Fot. gov.pl
