Dzień Ustawy o Ochronie Zwierząt – czas na podsumowanie i nowe cele
25 października obchodzimy Dzień Ustawy o Ochronie Zwierząt. To okazja, by przyjrzeć się, jak polskie przepisy odpowiadają na współczesną wiedzę o dobrostanie zwierząt. Fundacja Viva! przypomina, że regulacje prawne muszą nadążać za badaniami z zakresu etologii i potrzeb zwierząt. Czy obecna ustawa spełnia pokładane w niej nadzieje? Odpowiedź nie jest prosta.
Od międzywojnia do współczesności – krótka historia ochrony prawnej
Prawne podstawy ochrony zwierząt w Polsce sięgają okresu międzywojennego. Już w 1928 roku wprowadzono przepisy zakazujące znęcania się nad zwierzętami. To dało początek dalszym regulacjom. Na arenie międzynarodowej istotnym wydarzeniem było ogłoszenie w 1977 roku w Paryżu Powszechnej Deklaracji Praw Zwierząt. Choć dokument nie miał mocy wiążącej, zwrócił uwagę na etyczne aspekty traktowania innych gatunków i zapoczątkował globalną debatę.
W Polsce przełom nastąpił w 1997 roku, gdy uchwalono ustawę o ochronie zwierząt. Określiła ona zasady postępowania ze zwierzętami oraz obowiązki ludzi wobec nich. Od tego czasu zmieniła się zarówno świadomość społeczna, jak i naukowa wiedza o zachowaniach i dobrostanie zwierząt. Dziś ochrona zwierząt to nie tylko reagowanie na przemoc, ale też zapobieganie cierpieniu, uwzględnianie potrzeb poszczególnych gatunków i egzekwowanie odpowiedzialności.
Zaniechanie leczenia jako forma znęcania się – przykład psa Maćka
Historia psa Maćka, odebranego interwencyjnie przez Fundację Viva! z miejscowości pod Skierniewicami, pokazuje, że znęcanie się nie zawsze oznacza bezpośrednią przemoc fizyczną. Pies przez długi czas nie otrzymywał niezbędnej pomocy weterynaryjnej, mimo że jego stan po pogryzieniu przez innego psa wyraźnie się pogarszał. Był skrajnie wychudzony, odwodniony, z poważnym stanem zapalnym i nieleczonym złamaniem łapy. Dopiero po odebraniu go dotychczasowym opiekunom trafił do całodobowej lecznicy, gdzie rozpoczęto diagnostykę i leczenie. Choć Maciek żyje i jego stan się poprawił, nadal potrzebuje pomocy, w tym tomografii i konsultacji ortopedycznej. Jego przypadek dowodzi, że przepisy powinny jednoznacznie uznawać uporczywe nieudzielanie zwierzęciu niezbędnej pomocy weterynaryjnej za znęcanie się. Ochrona prawna musi obejmować nie tylko zadawanie cierpienia, ale również świadome pozostawianie zwierzęcia bez pomocy.
Zakaz łańcuchów i KROPiK – krok naprzód, ale nie koniec
Rok 2026 okazał się przełomowy dla ochrony praw zwierząt. Zakaz trzymania psów na łańcuchach, ustawa o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK) oraz sukcesy w sprawach sądowych to efekty wieloletniej pracy Fundacji Viva! i innych organizacji prozwierzęcych, aktywistów i obywateli. Należy jednak pamiętać, że projekt rozporządzenia w sprawie minimalnych warunków utrzymywania psa w kojcu nie rozwiązuje problemu niewłaściwych warunków utrzymywania zwierząt. Niepokój budzą proponowane normy dotyczące kojców – określona przepisami powierzchnia nie gwarantuje zwierzęciu odpowiedniego dobrostanu. Pies potrzebuje możliwości swobodnego poruszania się, eksplorowania otoczenia, odpoczynku i unikania stresujących bodźców. Fundacja Viva! sprzeciwia się rozwiązaniom, które mogą sprowadzać jego codzienne życie do przebywania na ograniczonej przestrzeni, bez możliwości realizowania podstawowych potrzeb. Minimalne wymagania prawne powinny wyznaczać standardy rzeczywistego dobrostanu, a nie jedynie określać warunki, w których zwierzę jest w stanie przetrwać. Wysłaliśmy do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi opinię z naszymi uwagami, a 4 października wraz z innymi organizacjami protestowaliśmy pod siedzibą Ministerstwa, aby głośno wyrazić sprzeciw.
Druk sejmowy nr 700 – szansa na skuteczniejszą ochronę
Równolegle trwają prace nad obywatelskim projektem nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt oznaczonym jako druk sejmowy nr 700. W ramach prac Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt analizowane są propozycje zmian, w tym poprawki zgłaszane przez organizacje społeczne. Fundacja Viva! uczestniczy w tych działaniach, zabiegając o rozwiązania, które przyniosą zwierzętom konkretną poprawę sytuacji. Wśród najważniejszych postulatów znajdują się:
- Kontrola realizacji zadań gmin dotyczących zwierząt bezdomnych.
- Obowiązkowa kontrola nad schroniskami – w tym kontrolowanie warunków, w jakich przebywają zwierzęta, jakości zapewnianej im opieki oraz sposobu wykorzystywania publicznych środków przeznaczonych na przeciwdziałanie bezdomności.
- Lepsza ochrona przed przemocą i zaniedbaniem – walka o wyższe kary za znęcanie się nad zwierzętami oraz precyzyjne przepisy pozwalające skuteczniej rozpoznawać i ścigać różne formy krzywdzenia.
- Skuteczniejsze zapobieganie bezdomności zwierząt – w tym wprowadzenie obowiązkowej kastracji i sterylizacji psów i kotów.
- Uwzględnienie odpowiedzialności za zwierzęta w sytuacjach kryzysowych (pożary, powodzie, konflikty zbrojne) w planowaniu działań kryzysowych.
To konkretne rozwiązania, które mogą pomóc lepiej chronić zwierzęta i ograniczyć sytuacje, w których ich potrzeby pozostają niezaspokojone, a odpowiedzialność za ich los jest rozmyta.
Potrzeba konsekwentnych działań i spójnych regulacji
Ostatnie lata pokazały, że zaangażowanie społeczne może prowadzić do ważnych zmian systemowych. Za każdą z tych zmian stoją długofalowe działania: kampanie społeczne, protesty, rozmowy z politykami i udział w pracach legislacyjnych. To dowód na to, że wspólny głos w obronie zwierząt ma znaczenie, ale równie ważne pozostają dalsze zmiany w prawie, ich skuteczne egzekwowanie i rozliczanie instytucji odpowiedzialnych za ochronę zwierząt.
– Projekt nowelizacji o ochronie zwierząt (druk 700) doprecyzowuje zakres ochrony zwierząt w zgodzie z najnowszymi badaniami z zakresu dobrostanu zwierząt. Niestety praca ta wymaga czasu – znowelizowanie ustawy wymaga dyskusji ponad podziałami i wprowadzenia wielu poprawek, które będą miały wymiar praktyczny. 25 października przypominamy, że ochrona zwierząt nie powinna ograniczać się do deklaracji ani pojedynczych zmian w prawie – mówi Anna Zielińska, prezeska Fundacji Viva! – Potrzebujemy spójnych regulacji, które będą zapobiegać cierpieniu, przeciwdziałać bezdomności i zapewniać zwierzętom dobrostan i ochronę – dodaje.
Źródło: publicystyka.ngo.pl
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
