Nowa sieć rzecznicza odpowiada na orędzie von der Leyen
We wrześniu 2026 roku Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych (OFOP) powołała do życia Polską Sieć Rzecznictwa Europejskiego (PSRE). Zrzesza ona obecnie 35 podmiotów, a jej zadaniem jest skoordynowanie wysiłków sektora pozarządowego, by stanowisko polskich organizacji społecznych docierało skuteczniej do instytucji unijnych.
Pierwszy wspólny dokument programowy sieć przyjęła w październiku 2026 roku, po wewnętrznych konsultacjach i głosowaniu członków. Stanowi on reakcję na Orędzie o stanie Unii Europejskiej, które 16 września wygłosiła przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. Było to zarazem pierwsze tego typu wystąpienie rzecznicze PSRE.
Spójność społeczna poza głównym nurtem debaty
Jak zauważają autorzy stanowiska, dyskusja o priorytetach UE – prowadzona również w kontekście przyszłego budżetu po 2027 roku – koncentruje się na bezpieczeństwie i podnoszeniu konkurencyjności gospodarki. Cele te nie budzą sprzeciwu, jednak zdaniem organizacji kwestie takie jak spójność społeczna, dostęp do usług publicznych czy jakość życia mieszkańców są w niej traktowane marginalnie.
PSRE ostrzega, że mierzenie rozwoju Unii wyłącznie wskaźnikami wzrostu gospodarczego grozi pogłębieniem polaryzacji i napięć społecznych, a także kłóci się z deklarowanymi przez Wspólnotę wartościami i modelem społecznym. W dokumencie podkreślono, że o sile Europy świadczy również to, czy obywatele mają dostęp do podstawowych usług, czy stać ich na mieszkanie, czy czują się bezpiecznie pod względem ekonomicznym i czy realnie wpływają na decyzje dotyczące ich życia.
„Suwerenność Europy musi służyć ludziom” – czytamy w stanowisku PSRE.
Organizacje zwróciły też uwagę, że w orędziu zabrakło wyraźnego wskazania roli społeczeństwa obywatelskiego, co niepokoi w sytuacji narastającego kryzysu instytucji demokratycznych.
Ulice Europy potwierdzają diagnozę
O aktualności tych postulatów mają świadczyć protesty, które w ostatnich tygodniach ogarnęły kilka państw europejskich. 17 października we Francji doszło do masowych demonstracji z udziałem uczniów, studentów i związkowców – początkowo dotyczyły one warunków w szkołach, by przerodzić się w szerszą mobilizację przeciwko rosnącym kosztom życia i nierównościom. Tego samego dnia protestowano także we Włoszech, a w Hiszpanii i Portugalii jednym z głównych tematów stała się dostępność mieszkań.
Choć przyczyny i przebieg protestów w poszczególnych krajach są różne, łączy je rosnące poczucie niepewności ekonomicznej oraz przekonanie, że instytucje publiczne nie odpowiadają skutecznie na problemy systemowe. Zbieżność tych żądań z postulatami organizacji społecznych pokazuje, że usługi publiczne i spójność społeczna nie mogą pozostawać tematami drugiego planu.
Demokracja to nie tylko walka z dezinformacją
W stanowisku PSRE czytamy, że obrona demokracji nie może sprowadzać się do przeciwdziałania dezinformacji czy wzmacniania bezpieczeństwa – musi obejmować także troskę o warunki życia, jakość usług publicznych i rzeczywisty wpływ obywateli na decyzje. Postulaty te powinny wybrzmieć zarówno w stolicach państw członkowskich, jak i w Brukseli, gdzie trwa debata nad Wieloletnimi Ramami Finansowymi na lata 2028–2034.
Organizacje opowiadają się za utrzymaniem silnej polityki spójności, wspierającej rozwój regionów i przeciwdziałającej pogłębianiu nierówności terytorialnych oraz społecznych. Osłabianie roli regionów i centralizacja decyzji o funduszach unijnych mogą – zdaniem PSRE – jeszcze bardziej oddalić instytucje od obywateli. To na poziomie lokalnym najwyraźniej widać skutki ograniczonego dostępu do usług, braków infrastrukturalnych czy niewykorzystanych możliwości rozwojowych.
Organizacje chcą być partnerem, nie tylko odbiorcą polityk
PSRE wskazuje również na potrzebę wzmocnienia organizacji społecznych i zapewnienia im realnego miejsca w unijnych procesach decyzyjnych. NGO-sy nie zastąpią instytucji publicznych ani nie rozwiążą wszystkich problemów, mogą jednak pomagać w ich wcześniejszym rozpoznawaniu, uwzględnianiu perspektyw różnych grup i tworzeniu rozwiązań odpowiadających rzeczywistym potrzebom. Zdaniem sieci organizacje powinny uczestniczyć w projektowaniu polityk, a następnie w ich wdrażaniu i monitorowaniu.
Aby było to możliwe, konieczne jest przestrzeganie zasady partnerstwa i wielopoziomowego zarządzania oraz stabilne finansowanie sektora obywatelskiego. Wśród kluczowych postulatów znalazło się utrzymanie ambitnego budżetu programu AgoraEU, a także wsparcie dla edukacji obywatelskiej i europejskiej, działalności strażniczej, przeciwdziałania korupcji oraz rzecznictwa. PSRE podkreśla wagę finansowania rozwoju instytucjonalnego organizacji, w tym małych podmiotów lokalnych, które często jako pierwsze dostrzegają problemy społeczne, zanim trafią one do ogólnokrajowej czy europejskiej debaty.
Pełna treść stanowiska dostępna jest w wersji polskiej i angielskiej. Sieć zachęca też kolejne organizacje do przyłączenia się do wspólnych działań rzeczniczych dotyczących przyszłości Unii Europejskiej.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
