Komisja Wenecka negatywnie oceniła prezydencki projekt ustawy o sądach
Podczas 147. sesji plenarnej w Wenecji, która odbyła się 12-13 czerwca 2026 roku, Komisja Wenecka wraz z Dyrekcją Generalną Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy przyjęły wspólną opinię dotyczącą prezydenckiego projektu ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Opinia ta jednoznacznie zaleca polskim władzom zaprzestanie prac nad tym projektem.
Wniosek o opinię złożył w marcu 2026 roku Marszałek Sejmu RP Włodzimierz Czarzasty, po tym jak Prezydent skierował projekt do Sejmu, zawetowując wcześniej rządowe projekty dotyczące Krajowej Rady Sądownictwa i Kodeksu wyborczego. Wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur ocenił, że projekt uderza w niezawisłość sędziowską i ma na celu wywołanie „efektu mrożącego” w środowisku sędziowskim, podporządkowując je władzy wykonawczej.
Przedstawiciele Komisji Weneckiej odbyli wizyty studyjne w Polsce, w tym w Ministerstwie Sprawiedliwości, gdzie przedstawiono im zastrzeżenia do projektu. Komisja potwierdziła, że problem wadliwie powołanych sędziów w Polsce ma charakter systemowy, a podobne rozwiązania były już krytykowane w 2020 roku przy okazji tzw. „ustawy kagańcowej”. Obecny projekt uznano za jeszcze bardziej szkodliwy.
W opinii zwrócono uwagę, że sędziowie zostaliby postawieni w „niemożliwej sytuacji” wyboru między orzeczeniami polskiego Trybunału Konstytucyjnego a prawem europejskim, co pogłębiłoby naruszenia prawa UE. Komisja nie zgodziła się na automatyczne uznawanie składów sądów z udziałem sędziów powołanych po zaopiniowaniu przez wadliwą KRS za niebezstronne, ale kategorycznie odrzuciła propozycje ograniczające kompetencje sędziów do weryfikowania niezależności innych sędziów.
Zdecydowanie skrytykowano także zakaz uczestniczenia w stowarzyszeniach sędziowskich, uznając go za sprzeczny z art. 11 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Komisja wskazała na jego charakter „ad hominem”, wymierzony w konkretne stowarzyszenie. Ponadto przewidziane w projekcie odsunięcie sędziego z zawodu za „odmowę wykonywania wymiaru sprawiedliwości” uznano za niedopuszczalną ingerencję władzy ustawodawczej w sądowniczą, naruszającą zasadę podziału władz.
Komisja ostrzegła, że uchwalenie projektu pogłębiłoby kryzys rządów prawa w Polsce i negatywnie wpłynęłoby na stosowanie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości UE. Ministerstwo Sprawiedliwości podziela te konkluzje, podkreślając, że projekt jest niezgodny z Konstytucją RP i zobowiązaniami międzynarodowymi. Dodatkowo jego przyjęcie generowałoby koszty odszkodowań zasądzanych przez ETPC.
17 czerwca 2026 roku Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty poinformował, że prezydencki projekt nie otrzyma numeru druku sejmowego i nie będzie procedowany. Polski rząd deklaruje dalszą współpracę z Komisją Wenecką w celu przywracania praworządności.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
