W poniedziałek 12 października 2026 r. startuje Międzynarodowy Tydzień Mediacji – inicjatywa, która co roku przypomina, że konflikt nie musi kończyć się w sali sądowej. Resort sprawiedliwości zachęca w tym okresie do zapoznania się z zasadami mediacji i skorzystania ze spotkań z mediatorami organizowanych przez sądy okręgowe.
Na czym polega mediacja
Mediacja to dobrowolna i poufna rozmowa stron sporu prowadzona z udziałem neutralnego mediatora. Nie jest to sąd ani arbitraż – nikt nie rozstrzyga, kto ma rację. Celem jest wypracowanie porozumienia, które usatysfakcjonuje obie strony i które one same współtworzą. W sprawach karnych dochodzi do tego wymiar naprawczy: pokrzywdzony może jasno przedstawić swoje oczekiwania, a sprawca – wziąć odpowiedzialność za czyn i naprawić wyrządzone szkody materialne oraz moralne.
Fundamenty procedury
- Dobrowolność – z mediacji można zrezygnować na każdym etapie bez negatywnych skutków.
- Bezstronność i neutralność – mediator traktuje uczestników równo i nie forsuje własnych rozwiązań.
- Poufność – przebieg rozmów objęty jest tajemnicą.
- Akceptowalność – strony muszą zaakceptować osobę mediatora i reguły postępowania.
- Szybkość – procedura jest znacznie krótsza niż typowy proces.
Mediacja sądowa i pozasądowa
W trybie sądowym do mediacji kieruje postanowienie sądu, a mediatora wyznacza się z listy stałych mediatorów. W sprawach cywilnych mediacja trwa co do zasady do 3 miesięcy (możliwe przedłużenie), a w karnych – nie dłużej niż miesiąc. W trybie pozasądowym strony same wybierają mediatora lub ośrodek i ustalają termin oraz neutralne miejsce spotkania.
Ile kosztuje mediacja
W sprawach cywilnych sądowych stawki zależą od wartości przedmiotu sporu. Przy prawach majątkowych do 200 000 zł mediator otrzymuje 2 proc. wartości sporu – nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4000 zł. Powyżej 200 000 zł stawka to 4000 zł plus 1 proc. od nadwyżki, maksymalnie 8000 zł. W sprawach niemajątkowych lub o nieustalonej wartości: 300 zł za pierwsze posiedzenie i 200 zł za każde kolejne, łącznie do 900 zł. Zwracane są też udokumentowane wydatki mediatora (przejazdy, korespondencja do 50 zł, najem sali do 110 zł za posiedzenie). Podstawę stanowi rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 lutego 2026 r. (Dz. U. z 2026 r. poz. 170).
Inaczej wygląda to w sprawach karnych – gdy mediację zleca sąd, prokuratura lub policja, koszty w całości pokrywa Skarb Państwa (rozporządzenie z 22 czerwca 2023 r., Dz. U. z 2023 r. poz. 1207). W mediacji pozasądowej cennik ustala ośrodek mediacyjny lub sama umowa stron z mediatorem.
Ugoda i jej moc prawna
Aby ugoda zawarta przed mediatorem miała moc równą ugodzie sądowej, musi zostać zatwierdzona przez sąd. Sąd nie działa tu z urzędu – wniosek składa co najmniej jedna ze stron. Jeśli ugoda podlega egzekucji komorniczej, sąd nadaje jej klauzulę wykonalności; w pozostałych przypadkach zatwierdzenie następuje postanowieniem na posiedzeniu niejawnym.
Dlaczego warto
Mediacja pozwala zaoszczędzić czas i pieniądze, ogranicza stres związany z rolą powoda lub pozwanego, chroni relacje biznesowe i rodzinne, a wypracowane wspólnie ustalenia są zwykle trwalsze niż narzucone z zewnątrz. To także praktyczna realizacja konstytucyjnego prawa do sądu – przez elastyczne procedury alternatywne.
„Mediacja to nie tylko oszczędność czasu i pieniędzy, ale przede wszystkim szansa na polubowne rozwiązanie sporu na własnych warunkach” – podkreśla Ministerstwo Sprawiedliwości (źródło: gov.pl/web/sprawiedliwosc).
Szczegóły, w tym listy mediatorów i harmonogram spotkań w ramach Tygodnia Mediacji, dostępne są na stronie gov.pl/web/sprawiedliwosc/mediacje.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
