W Katowicach i Mikołowie zakończył się projekt edukacyjny „Food Literacy 2.0”, w którym młodzież z dwóch szkół ponadpodstawowych wzięła udział w tworzeniu czwartego numeru magazynu „Nowa Bezpieczna Żywność”. Inicjatywę zrealizował Green REV Institute we współpracy z Liceum Sowizdrzała w Katowicach oraz II Liceum Ogólnokształcącym im. rotmistrza Witolda Pileckiego w Mikołowie.
Od produkcji do konsumpcji – poszerzanie perspektywy
Zajęcia rozpoczęły się w marcu. Uczniowie analizowali pełny łańcuch żywnościowy – od produkcji i przetwórstwa, przez transport i sprzedaż, aż po konsumpcję. Na mapach zależności uwzględniono zużycie wody i gleby, emisje gazów cieplarnianych, wylesianie, globalne łańcuchy dostaw oraz nierówności w dostępie do jedzenia. Ważnym punktem odniesienia była transformacja Śląska – o jej społecznych kosztach opowiadał Andrzej Chwiluk, były górnik kopalni Makoszowy i działacz społeczny.
Szkoła jako redakcja
Młodzież nie otrzymała gotowej listy tematów. Uczestnicy sami wybierali problemy, proponowali formy tekstów i decydowali, które doświadczenia opiszą. Kulminacją był dwudniowy cykl „Transformacje–transmutacje” zorganizowany 22 i 23 maja w Liceum Sowizdrzała. Piętnaście osób wzięło udział w kolegium redakcyjnym, wspólnym przygotowywaniu roślinnych posiłków oraz warsztatach historyczno-obywatelskich, reporterskich i literackich. Później działała redakcja wspierająca online, która pozwalała konsultować pomysły i kolejne wersje tekstów.
W numerze znalazły się teksty o Lesie Panewnickim i zanikającej rzece Ślepiotce, śląskiej tożsamości, dziedzictwie relacji folwarcznych i neokolonializmu, wpływie mediów społecznościowych na odżywianie oraz jedzeniu w sporcie.
Wiedza kontra realne warunki
18 czerwca w Mikołowie odbyło się kolejne spotkanie. Czterdzieści uczennic i uczniów po projekcji filmu „Katastrofa na talerzu” analizowało system żywnościowy, projektowało „sklep w 2050 roku” i sprawdzało, ile nauki, a ile marketingu kryje się za „obsesją białkową”. Rozmawiano też o nowych przepisach dotyczących żywienia w szkołach i przedszkolach oraz o roślinnych posiłkach w placówkach edukacyjnych.
Najważniejszy wniosek dotyczył zwykłego szkolnego dnia. Młodzież wie, że sposób odżywiania wpływa na zdrowie i koncentrację, potrafi wskazać środowiskowe i etyczne konsekwencje systemu żywnościowego. Jednak wiedza przegrywa z krótką przerwą, brakiem ciepłego posiłku, ograniczonym budżetem i przewagą szybkiego jedzenia w otoczeniu szkoły.
„W przerwie kupuję bułki suche, wafle. Bo tak najszybciej, żeby nie czuć głodu i czasem żal wydawać więcej” – mówi jedna z osób cytowanych w magazynie.
Z zebranych głosów powstał „Manifest pokolenia”. Młodzież domaga się łatwego dostępu do pełnowartościowych posiłków, lepszej organizacji żywienia w szkołach oraz rzetelnej informacji o pochodzeniu i wpływie żywności na zdrowie, klimat i środowisko. Nie chce, aby odpowiedzialność za problemy systemu przerzucano wyłącznie na nią. Sedno manifestu zamyka się w dwóch zdaniach: „Nie brakuje nam wiedzy. Brakuje nam warunków”.
Efekty i kontynuacja
Wstępna analiza ankiet wypełnionych przed majowymi warsztatami i po nich wskazuje na większą świadomość powiązań między żywnością, klimatem i społeczeństwem. Widoczny był też wzrost poczucia wpływu oraz gotowości do aktywniejszego udziału w sprawach społecznych.
Czwarty numer „Nowej Bezpiecznej Żywności” ukaże się we wrześniu. Łączy teksty młodych autorek i autorów z głosami osób zajmujących się edukacją, transformacją, zdrowiem, politykami publicznymi, przyrodą, prawami zwierząt i sztuką. Przemek Staroń pisze o edukacji w czasach kryzysu klimatycznego, Elżbieta Olczak o globalnym obywatelstwie, Karolina Skórka o doświadczeniu transformacji Śląska, a Anna Spurek o rzecznictwie na rzecz roślinnych posiłków w szkołach. W numerze znalazły się również materiały o głodzie i wstydzie w polskich szkołach, podmiotowości zwierząt oraz języku, który może utrwalać ich krzywdę albo pomóc ją dostrzec.
Podsumowaniem projektu będzie debata młodzieżowa 20 października w Liceum Sowizdrzała w Katowicach. Magazyn stanie się punktem wyjścia do rozmowy o tym, jak powinien wyglądać system żywnościowy odpowiadający na potrzeby młodych osób, zdrowie publiczne, kryzys klimatyczny i prawa zwierząt.
Projekt realizowany jest w ramach międzynarodowego programu Connect for Global Change, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu DEAR oraz polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
