O tym, że współczesność można opisać jako splot wielu nakładających się kryzysów, mówił prof. Cezary Obracht-Prondzyński podczas dorocznej konferencji NIW-CRSO, która odbyła się 8 września 2026 roku. Jego wykład opublikował portal publicystyka.ngo.pl. Punktem wyjścia była obserwacja paradoksu: w Polsce nigdy wcześniej tak wielu osób nie żyło w takiej dostatności i bezpieczeństwie, a jednocześnie codzienność wypełnia lęk i niepokój.
Pięć postaw, które osłabiają wspólnotę
Badacz wskazał na kilka mechanizmów, które podkopują tkankę obywatelską. Pierwszy to nostalgia oparta na resentymentcie – idealizacja przeszłości połączona z gniewem wobec tych, których uznaje się za „przeszkadzających”. Drugi to melancholia, czyli bierne przekonanie, że nic nie da się zmienić. Kolejne to eskapizm (ucieczka w prywatność i konsumpcję) oraz postawa rewolucyjna, która niszczy stary porządek w imię wyobrażonej przyszłości.
Z tych postaw wyrasta – jak to ujął – „pentagram etycznego nieszczęścia”: nihilizm, cynizm oportunistyczny, skrajny relatywizm, fundamentalizm oraz etyczny imposybilizm. Wszystkie prowadzą do bezradności i rozpadu norm.
Dialog zamiast muru i wojny
Odpowiedzią ma być etyka komunikacji i poszanowanie faktów jako dobra wspólnego. Profesor przywołał wykład Ryszarda Kapuścińskiego z 2004 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim, w którym padło zdanie o trzech drogach wobec Innego: wojna, mur, dialog. Wybór dialogu wymaga wiedzy i umiejętności, bo lęk przed obcym więcej mówi o nas samych niż o nim.
„Nie bądź obojętny” – apel Mariana Turskiego z Auschwitz, przywołany w wykładzie, pozostaje aktualny.
Profesor przypomniał też słowa Eliego Wiesela z 1999 roku o niebezpieczeństwie obojętności, która „nie jest początkiem, lecz końcem” i zawsze staje po stronie agresora. Obojętność prowadzi do samotności, a ta – do „osobności”, czyli życia bez relacji z innymi.
Rozwaga i kompromis jako fundament
Zdaniem prelegenta demokracja potrzebuje zaangażowania, wyobraźni transformacyjnej i gotowości do kompromisu. Przywołał maksymę dawnych Gdańszczan: „Nec temere nec timide” – ani trwożliwie, ani zuchwale, oraz łacińską sentencję ze Złotej Bramy o zgodzie, która buduje państwa, i niezgodzie, która je rujnuje. Podkreślił rolę liderów społecznych oraz miejsc – samorządów, organizacji pozarządowych, instytucji kultury – które nazwał „kotwicami demokracji”.
Wykład zakończył apelem, że nie można „odpocząć w kącie”, bo świat liczy na zaangażowanie i odpowiedzialność każdego obywatela.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
