Nowy model wsparcia zamiast ubezwłasnowolnienia
2 czerwca 2026 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości. To odpowiedź na rosnącą liczbę osób starszych i z niepełnosprawnościami, które potrzebują pomocy w codziennych sprawach, ale nie chcą być całkowicie pozbawione prawa do samostanowienia. Obecnie w Polsce funkcjonuje instytucja ubezwłasnowolnienia, która często odbiera jednostce możliwość decydowania o sobie w sposób całkowity. Nowe przepisy mają to zmienić, wprowadzając elastyczne narzędzia dostosowane do indywidualnych potrzeb.
Cztery nowe instrumenty wsparcia
Projekt zakłada zastąpienie ubezwłasnowolnienia czterema formami pomocy: asystentem prawnym, kuratorem wspierającym, kuratorem reprezentującym oraz pełnomocnikiem rejestrowanym. Asystent prawny działa na podstawie umowy z osobą potrzebującą, pomagając jej zrozumieć i realizować czynności prawne, ale nie podejmuje decyzji za nią. Kurator wspierający jest ustanawiany przez sąd i pełni podobną rolę. Kurator reprezentujący może działać w imieniu osoby wspieranej w zakresie określonym przez sąd, gdy ta nie jest w stanie samodzielnie decydować. Pełnomocnik rejestrowany jest wyznaczany wcześniej u notariusza i przejmuje sprawy w razie pogorszenia stanu zdrowia, z wyłączeniem prawa do głosowania.
Kontrola sądowa i czasowość wsparcia
Kuratorzy będą ustanawiani na czas określony – maksymalnie 5 lat, a w wyjątkowych przypadkach do 10 lat. Po tym okresie sąd ponownie oceni sytuację. Ważne decyzje, takie jak te dotyczące majątku czy zdrowia, będą wymagały zgody sądu. Każde rozstrzygnięcie sądu będzie można zaskarżyć, co zapewnia ochronę praw osób wspieranych. Projekt jest zgodny z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Ustawa ma wejść w życie po 12 miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. To oznacza, że zmiany mogą obowiązywać najwcześniej w połowie 2027 roku. Resort sprawiedliwości podkreśla, że nowe rozwiązania to krok w stronę nowoczesnego systemu prawnego, który stawia na wsparcie, a nie wykluczenie.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
