Nowe podejście do wsparcia osób z niepełnosprawnościami
2 czerwca 2026 roku Rada Ministrów zaakceptowała projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Dokument ten zakłada fundamentalną zmianę w polskim systemie prawnym – odejście od instytucji ubezwłasnowolnienia na rzecz elastycznych form pomocy dostosowanych do indywidualnych potrzeb.
Cztery nowe instrumenty wsparcia
W miejsce dotychczasowego ubezwłasnowolnienia projekt wprowadza cztery odrębne narzędzia. Asystent prawny działa na podstawie umowy z osobą wspieraną, pomagając w zrozumieniu i wykonywaniu czynności prawnych, ale nie podejmuje decyzji za nią. Kurator wspierający pełni podobną funkcję, jednak jest ustanawiany przez sąd. Kurator reprezentujący może działać w imieniu osoby, która nie jest w stanie samodzielnie podejmować decyzji – zakres jego uprawnień określa sąd. Pełnomocnik rejestrowany to osoba wskazana wcześniej u notariusza, która przejmuje działanie w razie pogorszenia stanu zdrowia, obejmując sprawy osobiste, majątkowe, zdrowotne i urzędowe.
Okresowe ustanawianie i kontrola sądowa
Kurator wspierający i reprezentujący mogą być ustanowieni maksymalnie na 5 lat, a w wyjątkowych przypadkach, gdy stan osoby nie rokuje poprawy – na 10 lat. Po upływie tego czasu możliwe jest ponowne ustanowienie, ale wymaga to ponownej analizy sytuacji. Sąd decyduje o zakresie wsparcia – od pojedynczej sprawy po wszystkie sprawy osobiste i majątkowe. Kurator reprezentujący i pełnomocnik rejestrowani muszą uzyskać zgodę sądu na dokonanie ważniejszych czynności. Każda decyzja sądu podlega zaskarżeniu.
Zgodność z Konwencją ONZ
Projekt realizuje postanowienia Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, która nakazuje wspieranie w podejmowaniu decyzji zamiast odbierania zdolności do czynności prawnych. Nowe przepisy mają wejść w życie po 12 miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
