Ograniczenie dostępu do konkursu
Fundacja ORLEN organizuje drugą edycję programu „Moc odpowiedzialności”, którego celem jest wzmacnianie aktywności obywatelskiej oraz odporności cyfrowej dzieci i młodzieży. W regulaminie naboru znalazł się jednak zapis, który uniemożliwia udział stowarzyszeniom zwykłym. Mogą aplikować wyłącznie stowarzyszenia i fundacje wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego od co najmniej dwóch lat, prowadzące działalność edukacyjną i posiadające osobowość prawną.
Redakcja „Lokalni Niezwyciężeni – Forum Środowiska Wolontariackiego” zwróciła się do Fundacji z pytaniem o powody tego ograniczenia. Odpowiedź, podpisana przez koordynatorkę programową Magdalenę Gołębiowską, nadeszła 26 października 2026 r., czyli po zakończeniu naboru (9 października). Fundacja stwierdziła, że „sam fakt ograniczenia kręgu uprawnionych wnioskodawców do określonych kategorii podmiotów nie stanowi dyskryminacji” i że ma prawo kształtować zasady programów zgodnie z własnymi celami statutowymi. Nie podała jednak konkretnego uzasadnienia, dlaczego wykluczono właśnie stowarzyszenia zwykłe.
Aspekty prawne
Stowarzyszenie zwykłe, choć nie posiada osobowości prawnej, może zgodnie z art. 40 ust. 1a ustawy Prawo o stowarzyszeniach we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Art. 42 ust. 2 i 3 pozwalają mu finansować działalność z darowizn oraz dotacji. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (art. 3 ust. 2) również zalicza takie podmioty do organizacji pozarządowych. Grant w programie ma formę darowizny celowej, więc stowarzyszenie zwykłe mogłoby ją przyjąć. Fundacja nie wskazała zresztą żadnego zakazu prawnego w tym zakresie.
Statut Fundacji ORLEN (§ 10 pkt 17, § 11 pkt 2, 3 i 8) mówi o wspieraniu organizacji pozarządowych, w tym finansowo, w obszarach edukacji, wolontariatu i rozwoju społeczności lokalnych. Nie zawiera wymogu wpisu do KRS. Jak zauważa redakcja, nie można więc twierdzić, że wykluczenie stowarzyszeń zwykłych wynika wprost ze statutu.
Kwestie komunikacyjne i oczekiwania
Zapytanie wysłano 15 września 2026 r., a odpowiedź przyszła po 41 dniach, gdy nabór był już zamknięty. Prawo prasowe (art. 4 ust. 1) nakłada na podmioty niepubliczne obowiązek udzielania informacji o działalności, ale nie określa sztywnego terminu odpowiedzi merytorycznej. Redakcja krytykuje jednak brak wyjaśnienia opóźnienia oraz to, że Fundacja nie odniosła się do możliwości oceny doświadczenia i zdolności rozliczeniowej stowarzyszeń zwykłych przy odpowiednich zabezpieczeniach umownych.
Fundacja ORLEN jest odrębną osobą prawną, a Skarb Państwa posiada 49,90 proc. akcji ORLEN S.A. – co zdaniem redakcji uzasadnia wysokie oczekiwania co do przejrzystości działań społecznych. W odpowiedzi zabrakło analizy ryzyka, wskazania organu, który przyjął ograniczenie, oraz informacji, czy w kolejnych edycjach przewidziano sprawniejszą komunikację.
„Możliwość ustalenia kryterium nie czyni go automatycznie trafnym” – podsumowuje redakcja, pytając o merytoryczne podstawy wykluczenia całej kategorii legalnie działających organizacji.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
