Nowy format współpracy w regionie Morza Bałtyckiego
W Gdańsku 27 października 2026 r. odbyło się wydarzenie bez precedensu w ponad trzydziestoletniej działalności VASAB – pierwsze spotkanie dyrektorów generalnych odpowiedzialnych za planowanie przestrzenne i rozwój terytorialny. Inicjatywa wpisuje się w polskie przewodnictwo w tej organizacji i skupiła się na budowaniu odporności terytorialnej oraz współpracy w regionie Morza Bałtyckiego.
W obradach wzięli udział przedstawiciele państw członkowskich VASAB, Sekretariatu Rady Państw Morza Bałtyckiego (CBSS), Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP, a także naukowcy i praktycy planowania przestrzennego. Uczestnicy zgodnie przyjęli konkluzje mające służyć realizacji wspólnych celów organizacji.
Odporność terytorialna w centrum uwagi
Głównym wątkiem była odporność terytoriów – jeden z priorytetów polskiego przewodnictwa. Dyskutowano o wpływie przemian geopolitycznych, klimatycznych i demograficznych na rozwój basenu Morza Bałtyckiego. Zdaniem dyrektorów generalnych planowanie przestrzenne ma kluczowe znaczenie dla przygotowania się na kryzysy i adaptacji do zmieniających się warunków.
Szczególną uwagę poświęcono regionom położonym przy zewnętrznej granicy Unii Europejskiej, gdzie presja bezpieczeństwa nakłada się na trudności demograficzne i gospodarcze. Podkreślano, że odporność zależy również od dostępu do usług publicznych, połączeń transportowych i energetycznych oraz warunków życia, pracy i inwestowania.
„Odporność terytorialna to nie tylko kwestia infrastruktury, ale także spójności społecznej i zdolności instytucji do reagowania na kryzysy” – zaznaczono podczas obrad.
Doświadczenia MSZ i wymiar europejski
Obecność przedstawicielki MSZ była wyrazem współpracy międzyresortowej. Podzieliła się ona doświadczeniami zakończonego niedawno polskiego przewodnictwa w Radzie Państw Morza Bałtyckiego oraz działań w ramach Strategii UE dla regionu Morza Bałtyckiego (SUERMB). Włączenie tej perspektywy pokazało, jak ważne jest łączenie różnych formatów współpracy i integrowanie polityk sektorowych.
Rozmawiano także o wdrażaniu Wizji VASAB 2040 i Deklaracji Ministerialnej z Tallinna. Zwracano uwagę na rolę dyrektorów generalnych w przekładaniu wytycznych ministrów na konkretne działania oraz wiązaniu prac VASAB z krajowymi priorytetami. Delegacje wskazywały na potrzebę lepszej koordynacji planowania obszarów lądowych i morskich oraz decyzji dotyczących energetyki, transportu i ochrony środowiska.
Projekty i młode pokolenie planistów
Zaprezentowano dorobek VASAB oraz omówiono projekt ESPON Baltic ReSeaLand, zainicjowany przez polskie przewodnictwo. Ma on pomóc w zrozumieniu odporności obszarów lądowych i morskich oraz ich wzajemnych zależności. Wyniki oczekiwane są w październiku 2027 r. i mają dostarczyć wiedzy przydatnej administracji publicznej.
Przedstawiono również doświadczenia pierwszego Forum Planistów Przestrzennych (Land-based Planners’ Forum) oraz plany wymiany dobrych praktyk z szerszym udziałem środowisk regionalnych i lokalnych. Perspektywę młodego pokolenia wnieśli uczestnicy Letniej Szkoły Młodych Planistów, zorganizowanej przez polskie przewodnictwo w sierpniu 2026 r. Ich propozycje podkreślały znaczenie więzi z miejscem i zaangażowania mieszkańców.
Konsensus i plany na przyszłość
Uczestnicy przyjęli w drodze konsensusu wspólne konkluzje dyrektorów generalnych VASAB, stanowiące punkt odniesienia dla dalszej realizacji Wizji 2040 i Deklaracji z Tallinna. Litwa zapowiedziała powiązanie dorobku VASAB z pracami swojej prezydencji w Radzie UE w pierwszej połowie 2027 r. Temat odporności przestrzennej ma być obecny w dyskusjach o rozwoju miast, spójności terytorialnej oraz na Forum Przyszłości Terytorialnej.
Przedstawiono trzy wstępne priorytety przyszłego szwedzkiego przewodnictwa: wzmacnianie odporności przestrzennej, lepsze powiązanie planowania przestrzennego z politykami sektorowymi oraz zarządzanie strefą przybrzeżną. Zapowiedziano wykorzystanie wyników Baltic ReSeaLand w dalszych pracach VASAB oraz dążenie do zakończenia prac nad wspólnymi rekomendacjami HELCOM i VASAB dotyczącymi planowania i zarządzania strefą przybrzeżną.
VASAB działa od 1992 r. i łączy państwa regionu Morza Bałtyckiego na rzecz zrównoważonego rozwoju terytorialnego i planowania przestrzennego.
Źródło: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej
Fot. gov.pl
