Europejski Dzień Przeciwdziałania SLAPP 2026 – przełom dla Polski
W tym roku Europejski Dzień Przeciwdziałania SLAPP nabiera szczególnego znaczenia dla polskich organizacji społecznych. 19 czerwca 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę anty-SLAPP, która wprowadza mechanizmy ochrony przed strategicznymi pozwami mającymi na celu uciszenie krytyki. Nowe przepisy chronią stowarzyszenia, fundacje, niezależne media oraz aktywistów przed nadużywaniem procedur sądowych.
Czym są SLAPP-y?
SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) to pozwy wytaczane przez podmioty dysponujące dużymi zasobami – korporacje, polityków czy instytucje państwowe – w celu zastraszenia i zniechęcenia do udziału w debacie publicznej. Ich celem nie jest wygrana w sądzie, lecz wywołanie przewlekłych, kosztownych procesów, które prowadzą do tzw. efektu mrożącego. Według raportu „Civic Space 2026” Europejskiego Forum Obywatelskiego, SLAPP-y były jednym z głównych zagrożeń dla polskich organizacji społecznych, obok mowy nienawiści i obaw przed inwigilacją. Głośnym przykładem była sprawa „Atlasu Nienawiści”.
Nowe mechanizmy ochrony
Ustawa anty-SLAPP wprowadza kilka kluczowych rozwiązań:
- Szybka ścieżka odrzucania pozwów – sądy mogą oddalić oczywiście bezzasadne powództwo lub uznać je za nadużycie już na wstępnym etapie, w ciągu maksymalnie 3 miesięcy.
- Dotkliwe kary finansowe – powód nadużywający systemu może zapłacić grzywnę do 100-krotności minimalnego wynagrodzenia oraz pokryć pełne koszty zastępstwa procesowego pozwanego.
- Kaucje i publikacja wyroku – sąd może nałożyć na powoda obowiązek kaucji, a w razie przegranej – nakazać publikację wyroku na jego koszt.
- Szersza rola organizacji społecznych – NGO będą mogły w większym stopniu wspierać pozwanych aktywistów w sądach.
Walka o wolność słowa trwa
Przyjęcie ustawy to efekt wieloletniej pracy polskiej grupy anty-SLAPP, w skład której wchodziły m.in. Sieć Obywatelska Watchdog Polska, Helsińska Fundacja Praw Człowieka oraz ARTICLE 19 Europe. Kluczowym sukcesem było przeforsowanie poprawki senatora Adama Bodnara o odwróconym ciężarze dowodu – to powód musi udowodnić, że jego pozew nie ma na celu zablokowania debaty publicznej.
Mimo postępu, organizacje społeczne zwracają uwagę na niespełnione postulaty, m.in. wyłączenie możliwości dochodzenia ochrony dobrego imienia przez podmioty władzy publicznej. Problemem pozostaje także art. 212 kodeksu karnego (przestępstwo zniesławienia), o którego dekryminalizację apeluje trzeci sektor. Ministerstwo Sprawiedliwości zadeklarowało zajęcie się tą kwestią w obecnej kadencji Sejmu.
Przed nami czas testowania nowego prawa. Jak podkreślają przedstawiciele Watchdog Polska, kluczowe będzie monitorowanie implementacji przepisów oraz szkolenia dla sędziów.
Źródło: publicystyka.ngo.pl
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
