Obywatele coraz częściej pytają urzędy
W 2025 roku do polskich instytucji publicznych trafiło co najmniej 275 616 wniosków o udostępnienie informacji publicznej – wynika z monitoringu Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. Organizacja zapytała o dane 2828 podmiotów: gminy, powiaty, urzędy marszałkowskie oraz ministerstwa. Jak podkreślają autorzy badania, rozkład wniosków jest bardzo nierówny – mediana wynosi 85 wniosków na urząd, a tylko 12 instytucji otrzymało ponad tysiąc zapytań.
Rekordziści i małe gminy
Najwięcej wniosków wpłynęło do Urzędu m.st. Warszawy – 11 196. Na kolejnych miejscach znalazły się Ministerstwo Finansów (5020) oraz Urząd Miasta Krakowa (3311). Jednak w przeliczeniu na liczbę mieszkańców prym wiodą małe gminy: Kikole (90,5 wniosku na 1000 mieszkańców), Krempna i Krynica Morska. Wysoki wskaźnik odnotowano także w gminach podmiejskich – typowy urząd w powiecie piaseczyńskim otrzymał 324 wnioski, prawie czterokrotnie więcej niż średnia krajowa.
Odmowy i skargi
Choć urzędy deklarują, że 95% wniosków załatwiły w całości, a decyzje odmowne dotyczyły około 1% spraw, to w porównywalnej grupie 495 instytucji liczba odmów wzrosła z 552 w 2022 roku do 948 w 2025 roku – to wzrost o 72%. Najczęstszą przyczyną nieudostępnienia informacji było uznanie, że nie ma ona charakteru publicznego. Coraz częściej urzędy odsyłają wnioskodawców do innego trybu załatwiania spraw – w 2025 roku robiło tak 26% instytucji, podczas gdy trzy lata wcześniej – 14%.
Wnioskodawcy złożyli 684 skargi na bezczynność oraz 860 skarg i odwołań od odmów. Ponad trzy czwarte urzędów nie odnotowało jednak żadnej takiej sprawy. Opłaty za udostępnienie informacji naliczono w 425 przypadkach.
Ułatwienia wciąż rzadkością
Rozwiązania usprawniające obsługę wniosków są nadal mało popularne. Publiczny rejestr wniosków w Biuletynie Informacji Publicznej prowadzi zaledwie 131 instytucji (5,4%), a osobę odpowiedzialną za wnioski wyznaczyło 349 urzędów (14%). Od 2022 roku te odsetki prawie się nie zmieniły.
„W Polsce nikt systematycznie nie zbiera danych o tym, jak ustawa o dostępie do informacji publicznej działa w praktyce” – zauważa Sieć Obywatelska Watchdog Polska.
W czerwcu 2026 roku w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów rozpoczęły się prace nad przeglądem ustawy, która obowiązuje od 2001 roku. W grupach roboczych uczestniczy m.in. Sieć Obywatelska Watchdog Polska. Administracja zgłasza problem wniosków seryjnych i bardzo obszernych. Pełne wyniki monitoringu, interaktywna mapa oraz arkusz z danymi są dostępne na stronie siecobywatelska.pl, a odpowiedzi poszczególnych urzędów można sprawdzić w serwisie Fedrowanie.
Źródło: ngo.pl
Fot. publicystyka.ngo.pl
