Nowe zasady finansowania samorządów od 2025 roku
Od 2025 roku w Polsce wejdzie w życie reforma systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego, która ma na celu zwiększenie dochodów gmin i powiatów. Eksperci Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) przeanalizowali skutki tych zmian, wskazując, że największe wzrosty budżetów odnotują gminy, które według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) będą się najszybciej wyludniać. To paradoksalna sytuacja, która może budzić wątpliwości co do efektywności reformy.
Które gminy zyskają najwięcej?
Z danych PIE wynika, że wzrost dochodów będzie szczególnie widoczny w małych, wiejskich gminach na wschodzie i północy Polski, takich jak gminy w województwach podlaskim, warmińsko-mazurskim czy lubelskim. W tych regionach od lat obserwuje się ubytek mieszkańców spowodowany migracją do większych miast i za granicę. Jednocześnie reforma przewiduje zwiększenie udziału gmin w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz wprowadzenie nowych subwencji wyrównawczych, co ma pomóc biedniejszym samorządom.
„Wzrost dochodów w gminach wyludniających się może być krótkoterminowym zastrzykiem finansowym, ale bez działań na rzecz zatrzymania mieszkańców, te środki nie rozwiążą strukturalnych problemów demograficznych” – komentuje dr hab. Anna Kowalska, ekspertka ds. samorządów z Uniwersytetu Warszawskiego.
Kont tekst demograficzny i gospodarczy
Według prognoz GUS, do 2050 roku liczba ludności w Polsce spadnie o około 4 miliony, a największe ubytki dotkną właśnie obszary wiejskie i małe miasta. Reforma finansowania samorządów, choć zwiększa dochody, nie adresuje bezpośrednio problemu starzenia się społeczeństwa i odpływu młodych ludzi. Przykładowo, gmina w województwie podlaskim, gdzie wskaźnik wyludnienia sięga 15% w ciągu ostatniej dekady, może otrzymać nawet 20% więcej środków niż obecnie, ale bez inwestycji w infrastrukturę i miejsca pracy, pieniądze te mogą nie przynieść trwałego rozwoju.
Co dalej?
Eksperci apelują o kompleksowe podejście do polityki regionalnej. Reforma finansowania samorządów powinna iść w parze z programami aktywizacji gospodarczej, wsparciem dla przedsiębiorczości oraz poprawą dostępności usług publicznych, takich jak edukacja i opieka zdrowotna. W przeciwnym razie, jak podkreśla PIE, gminy wyludniające się mogą stać się „pułapkami finansowymi”, gdzie wzrost dochodów nie przełoży się na poprawę jakości życia mieszkańców.
Foto: images.pexels.com
