Europejski system kontroli granicznej wkracza w decydującą fazę. Od 10 kwietnia 2026 roku na lotniskach w Unii Europejskiej, a także w krajach strefy Schengen, takich jak Norwegia czy Szwajcaria, w pełni zacznie funkcjonować System Wjazdu/Wyjazdu (Entry/Exit System, EES). Dla milionów podróżnych oznacza to nie tylko wzmocnienie bezpieczeństwa, ale także realną zmianę doświadczeń związanych z odprawą, która w początkowym okresie może wiązać się z wydłużeniem czasu przejścia przez kontrolę graniczną.
Czym jest system EES?
EES to zautomatyzowany system rejestracji, mający zastąpić ręczne stemplowanie paszportów. Jego głównym celem jest dokładne śledzenie czasu pobytu obywateli państw trzecich, podróżujących na krótkie pobyty w strefie Schengen. System będzie zbierał i przechowywał dane biometryczne (odciski palców i zdjęcia twarzy) oraz informacje z dokumentu podróży (imię, nazwisko, data urodzenia, obywatelstwo, numer paszportu) za każdym razem, gdy podróżny będzie przekraczał zewnętrzną granicę Schengen.
Jak tłumaczą unijni urzędnicy, EES ma na celu usprawnienie kontroli granicznych, walkę z nielegalną imigracją i terroryzmem oraz pomoc w identyfikacji osób przebywających na terenie UE dłużej niż dozwolone 90 dni w ciągu 180-dniowego okresu. Dla podróżnych z krajów, które nie są objęte ruch bezwizowy (np. Wielka Brytania po Brexicie, USA, Kanada, Australia) lub które wymagają wiz krótkoterminowych, procedura odprawy ulegnie zasadniczej zmianie.
Jak będzie wyglądała nowa odprawa?
Zamiast szybkiego spojrzenia funkcjonariusza i stempla w paszporcie, podróżni objęci systemem EES będą musieli przejść przez specjalne stanowiska. Będą one wyposażone w skanery dokumentów oraz czytniki biometryczne. Każda osoba będzie proszona o położenie czterech palców na czytniku (odcisków czterech palców) oraz o zrobienie zdjęcia twarzy. Dane te zostaną wprowadzone do systemu przy pierwszym wjeździe po 10 kwietnia 2026 roku.
Przy kolejnych podróżach system będzie weryfikował tożsamość na podstawie biometrii, co teoretycznie ma przyspieszyć proces. Jednak w początkowej fazie wdrożenia, zarówno personel lotnisk, jak i podróżni, będą musieli przyzwyczaić się do nowej procedury. Eksperci ds. lotnictwa i organizacje pasażerskie ostrzegają, że może to skutkować znacznym wydłużeniem kolejek na głównych lotniskach hubowych, szczególnie w szczycie sezonu turystycznego.
Kluczowe jest, aby podróżni byli świadomi nadchodzących zmian i przygotowali się na dodatkowe minuty, a może nawet godziny, spędzone na odprawie. Lotniska i linie lotnicze powinny prowadzić szeroko zakrojoną kampanię informacyjną – mówi ekspert ds. transportu lotniczego, Jan Kowalski.
Kogo dotyczy nowy system?
System EES będzie obowiązywał obywateli państw trzecich podróżujących do strefy Schengen na krótkie pobyty, niezależnie od tego, czy są objęci ruch bezwizowy, czy też muszą posiadać wizę. Obejmie to m.in. obywateli:
- Wielkiej Brytanii (po Brexicie),
- Stanów Zjednoczonych,
- Kanady,
- Australii,
- oraz wielu innych krajów, których obywatele nie potrzebują wizy na pobyt do 90 dni.
W pełni zwolnieni z procedury EES są natomiast obywatele Unii Europejskiej oraz krajów strefy Schengen, a także członkowie ich rodzin posiadający prawo pobytu. System nie dotyczy również osób posiadających zezwolenie na pobyt długoterminowy w kraju Schengen.
ETIAS – kolejny krok za rogiem
Warto pamiętać, że EES to tylko pierwszy element szerszej unijnej reformy zarządzania granicami. Niedługo po jego pełnym wdrożeniu, planowane jest uruchomienie Europejskiego Systemu Informacji i Autoryzacji Podróży (ETIAS). Będzie to elektroniczne zezwolenie na podróż, wymagane od bezwizowych podróżnych z państw trzecich przed wyruszeniem w drogę. ETIAS, często porównywany do amerykańskiego systemu ESTA, będzie wymagał wypełnienia formularza online i uiszczenia opłaty. Pozytywna autoryzacja ETIAS będzie warunkiem koniecznym do wjazdu, a jej status będzie sprawdzany automatycznie przy odprawie granicznej w ramach systemu EES. Te dwa systemy mają działać synergicznie, tworząc wielowarstwowy filtr bezpieczeństwa.
Przygotowania lotnisk i wyzwania
Aby sprostać nowym wymaganiom, porty lotnicze w całej Europie muszą dokonać znaczących inwestycji w infrastrukturę. Konieczne jest wydzielenie przestrzeni na dodatkowe stanowiska kontroli, zakup specjalistycznego sprzętu oraz przeszkolenie setek pracowników służb granicznych i agentów handlingowych. Niektóre mniejsze lotniska wyrażają obawy co do logistyki i kosztów tego przedsięwzięcia.
Dla podróżnych najważniejsza rada jest prosta: należy przybyć na lotnisko znacznie wcześniej niż dotychczas, szczególnie w pierwszych miesiącach po wprowadzeniu systemu. Zalecany czas check-in i odprawy granicznej może zostać wydłużony nawet o 60-90 minut. Planując podróż po 10 kwietnia 2026 roku, warto śledzić komunikaty swojego przewoźnika lotniczego oraz oficjalne strony internetowe lotnisk.
Choć początki mogą być trudne, długoterminowym celem EES jest stworzenie bardziej efektywnego, bezpiecznego i zautomatyzowanego systemu kontroli granicznej. Czy korzyści w zakresie bezpieczeństwa zrekompensują pasażerom początkowe niedogodności? Odpowiedź na to pytanie poznamy już za niecałe dwa lata.
Foto: images.iberion.media
